Page 124

صحيفه ۱۱۷ سیاحتنامه سه قطعه روی زمین جلد اول نیز بار بار حضرت پدر ، و بنده دست داده و (آدیو) (۱) هاگفته و از زینهٔ واپور فرو آمد . من تا بزینه او را مشایعت کردم . اگرچه درین شهر فرونیا مدیم و گردش نکردیم ، ولی چون واپور ما دران توقف ورزیده لازم آمد که از احوال جغرافی و تاریخی این جزیره نیزيك نبذه بر قارئین کرام خود عرض نمائیم تا ترتیب و اصول سیاحتنامه نگاری ما ناقص نماند . - احوال ساقز - این جزیره که اصل نام رومئی آن (کیو) و در مابین عثمانیان بسببی که درختهای ساقز یعنی مصطکئی رومی دران خیلی وافر است جزیرهٔ ساقز زبانزد شده است یکی از جزیره های بزرگ ممالك عثمانیست که در ( بحر جزیره ها ) واقع ، و یکی از چار متصرف نشینی ایست که ( ولایت ( جزایر بحرسفید ) از ان تشکیل یافته است . این جزیره در ۳۸ درجه ، و ۳۸ دقیقه عرض شمالی ، و ۲۳ درجه ، و ٤٣ دقیقه طول شرقی واقع است . وانهای که در مابین ساحل آسیای صغرا یعنی انا طول و این جزیره است و اسعترین محلات آن ۱۸ کیلومتر است . شکل این جزیره بيك کمانی میماند که از شمال بسوی جنوب دراز شده باشد . در ازئی آن بقدر ۵۵ کیلومتر ، و بر آن کم و بیش ۲۰ کیلومتر می آید مساحهٔ سطحیهٔ آن (۸۲٦) کیلومتر مربعست ، و نفوس همهٔ جزیره عبارت از (۷۰۰۰۰) نفوس است . مرکز حکومت متصرف نشینی این جزیره شهر (ساقز) است که در نزد اهالی آنجا بنام (قاسترو) یعنی ( قلعه ) معروف میباشد . تنها همین شهر (۲۵۰۰۰) نفوس دارد که (۳۰۰۰) آن مسلم ، و باقی آن روم و غیره است . (۱) آدیو در زبان فرانسوی بمعنی کلمة ( بامان خدا ) می آید .