Page 2921

( صفحه ۳۹ ) تا ثیر تمدن اسلام ( سال ششم ) میشمرد ند ، چون کتاب ها در بارهٔ ما کنه ، فن جر یان میاه ، فن منا ظره مطالعه گردد معلوم میشود که آنها هر مسئله را بواسطهٔ تجربه و آلات فنیه اثبات میکرده اند ، مسلمانها در سایهٔ این تجربه کیمیا و در کیمیا آلا تیکه برای تقطیر ، تحلیل ، تخلیط تصفیه لازم است اخترا نموده بودند ، و در افاده به عموم از خود و بیگا نه را به يك نظر ديده فائده شان بتمام عالم رسيد . ساعت آفتابی ، اصطرلاب وغیر از این خیلی چیز های دیگر ایجاد نموده بودند و برای استعمال در کیمیا وزن های گونا گون غیر ازین اختراع کردند . در سمرقند ، بغداد ، كوردو و اکثری از شهرها رصد خانه ها ایجاد کردند ، و برای تسهیل استعمال آنها جداول حساب ترتیب دادند ، در هندسه به پایهٔ بلندی ترقی نموده مثلثات را ایجاد کردند علم جبر هم از طرف عرب ها كشف و اخراج گردید ، در حساب ارقام هندی را قبول نمودند . در تاریخ ، فقه ، سیاست ، حکمت ، تراجم احوال ، در بارهٔ تربیهٔ اسپ در هر زمان مذاكره و بحث بوقوع می آمد . مسلمین علوم پیشین را خیلی ترقی دادند و علوم جد یده را به میدان بر آورد ند ، عربها برای تعیین زمان ساعات اختراع کردند ، درین باره پاندول را اولا آنها استعمال نمودند ، از علوم تجریبه كيميارا كشف نموده ( آسيد سولفريك (تیزاب گوگرد) و آسید نيتريك ( تیزاب شوره ) والكل ) وسائر مواد کیمیاویه را ساختند ، این علم را به فن تطبیق نموده نخستین کتابرا در فن اسپنجاری آنها نوشتند ، ترکیبات ادویهٔ معدنیه را آنها پیدا کردند ، درعلم ميخانيك قانون جاذبه را كشف نمودند ودراحوال آن كتابها نوشته ، اشیای خفیف وثقیل را که روی می ماند ویا فرو تعین كردند ، در مسئلهٔ رویت ، افکار یونانی را رد نموده اثبات كردند که شعاع رویت از شیئی مرئی بسوی چشم میآید ، همچنین انكسار و انعكاس ضیاء را هم كشف کردند ، دربارهٔ ناپایه داری اقبال وعظمت دنیا ، سوء تاثیر بی اعتقادی . مبداء و معاد عالم اثرهای حکیمانه نوشتند . از طرف عربها آنقدر مطالعات فلسفی بوجود آمده که انسان مبهوت میشود از جملهٔ اینها قانون تکامل میباشد . در حالیکه این قانون را از کشفیات عصر اخیر خیال میکردند . وهم درهمین زمینه یکی از دانشمندان بزرگ فرانسه مسیو سدیو مینویسد : همه چیز های غریبی که ازطرف علمای اروپا کشف شده از پرتو انوار در خشان مسلمین است طبیبان فلاسفه ، مهند سين ، مصنفین دیگریکه درفرانسه واروپا ظهور کرده اند همگی شا گرد ان همان علمای اسلامیه اند که بزمین اندلس نور افشانده تخم مدنیت را کاشته بودند ، گوستا و لوبون در کتاب روح الاقوام مینویسد ، قومیکه در تمام دنيا بيك زمان بسیار كو تاه دارای یك مدنیات مشعشع و در خشانی گردید تنها اسلام است و بس . و هم او گوید : چیز هائی را که عربها تجربه کردند و دیدند وملاحظه ۴۲۹