{"book":"adl0986","page":2921,"text":"( صفحه ۳۹ ) تا ثیر تمدن اسلام ( سال ششم )\n\nمیشمرد ند ، چون کتاب ها در بارهٔ ما کنه ، فن جر یان میاه ، فن منا ظره مطالعه گردد معلوم میشود\nکه آنها هر مسئله را بواسطهٔ تجربه و آلات فنیه اثبات میکرده اند ، مسلمانها در سایهٔ این تجربه کیمیا\nو در کیمیا آلا تیکه برای تقطیر ، تحلیل ، تخلیط تصفیه لازم است اخترا نموده بودند ، و در افاده\nبه عموم از خود و بیگا نه را به يك نظر ديده فائده شان بتمام عالم رسيد .\nساعت آفتابی ، اصطرلاب وغیر از این خیلی چیز های دیگر ایجاد نموده بودند و برای استعمال\nدر کیمیا وزن های گونا گون غیر ازین اختراع کردند .\nدر سمرقند ، بغداد ، كوردو و اکثری از شهرها رصد خانه ها ایجاد کردند ، و برای تسهیل\nاستعمال آنها جداول حساب ترتیب دادند ، در هندسه به پایهٔ بلندی ترقی نموده مثلثات را ایجاد کردند\nعلم جبر هم از طرف عرب ها كشف و اخراج گردید ، در حساب ارقام هندی را قبول نمودند .\nدر تاریخ ، فقه ، سیاست ، حکمت ، تراجم احوال ، در بارهٔ تربیهٔ اسپ در هر زمان مذاكره\nو بحث بوقوع می آمد .\nمسلمین علوم پیشین را خیلی ترقی دادند و علوم جد یده را به میدان بر آورد ند ،\nعربها برای تعیین زمان ساعات اختراع کردند ، درین باره پاندول را اولا آنها استعمال نمودند ،\nاز علوم تجریبه كيميارا كشف نموده ( آسيد سولفريك (تیزاب گوگرد) و آسید نيتريك ( تیزاب شوره )\nوالكل ) وسائر مواد کیمیاویه را ساختند ، این علم را به فن تطبیق نموده نخستین کتابرا در فن\nاسپنجاری آنها نوشتند ، ترکیبات ادویهٔ معدنیه را آنها پیدا کردند ، درعلم ميخانيك قانون جاذبه را\nكشف نمودند ودراحوال آن كتابها نوشته ، اشیای خفیف وثقیل را که روی می ماند ویا فرو\nتعین كردند ، در مسئلهٔ رویت ، افکار یونانی را رد نموده اثبات كردند که\nشعاع رویت از شیئی مرئی بسوی چشم میآید ، همچنین انكسار و انعكاس ضیاء را هم كشف\nکردند ، دربارهٔ ناپایه داری اقبال وعظمت دنیا ، سوء تاثیر بی اعتقادی . مبداء و معاد عالم اثرهای\nحکیمانه نوشتند .\nاز طرف عربها آنقدر مطالعات فلسفی بوجود آمده که انسان مبهوت میشود از جملهٔ اینها قانون\nتکامل میباشد . در حالیکه این قانون را از کشفیات عصر اخیر خیال میکردند .\nوهم درهمین زمینه یکی از دانشمندان بزرگ فرانسه مسیو سدیو مینویسد :\nهمه چیز های غریبی که ازطرف علمای اروپا کشف شده از پرتو انوار در خشان مسلمین است طبیبان\nفلاسفه ، مهند سين ، مصنفین دیگریکه درفرانسه واروپا ظهور کرده اند همگی شا گرد ان همان علمای\nاسلامیه اند که بزمین اندلس نور افشانده تخم مدنیت را کاشته بودند ، گوستا و لوبون در کتاب روح\nالاقوام مینویسد ، قومیکه در تمام دنيا بيك زمان بسیار كو تاه دارای یك مدنیات مشعشع و در خشانی\nگردید تنها اسلام است و بس . و هم او گوید : چیز هائی را که عربها تجربه کردند و دیدند وملاحظه\n\n۴۲۹","chars":2363,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/02921.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/2921","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/2921","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}