Page 321

صفحهٔ ۱۶۸ نمبر ۲۲ ناموران جهان ما بعد از نمبر ۲۱ و چنانچہ والدۂ موسیٰ نبی علیه السلام طفل خود را در صندوق انداخته به نهر نیل القا نمود، والدۂ موسیٰ سامری نیز طفل نوزاد خود را برده بیک مغازه در کوهستان گذاشت حضرت جبرئیل علیه السلام بنا بر ارادهٔ ربانی او را در ان مغازه پرورش و تربیه فرموده است. به این مضمون یکی از شعرای عرب چنین یک رباعی انشا کرده است که نقل و ترجمهٔ آنرا از فایده خالی نیافتیم : رباعی (۱) إِذَا الْمَرْءُ لَمْ يُخْلَقْ سَعِيْدًا مِنَ الْاَزَلْ فَمُوْسَى الَّذِيْ رَبَّاهُ جِبْرِيْلُ كَافِرُ (۲) فَخَابَ مُرَبِّيْهِ وَخَابَ مُؤَمِّلْ وَمُوْسَى الَّذِيْ رَبَّاهُ فِرْعَوْنُ مُرْسَلُ مضمون آن این است که هر گاه شخصی از ازل سعید نباشد، سعی و کوشش مربی او هیچ ثمره نمی بخشد آن موسی که جبرئیل او را تربیت و پرورش کرد کافر بر آمد. و آن موسی که فرعون او را پرورش داد نبی مرسل گردید. اگر چه این حکایه از صدد بحث ما خارج است ولی چون بحث سامری بمیان آمد تذکار آنرا بر وجه ذیل از فایده خالی نیافتیم : ۱ در زمان خلافت حضرت علی کرم الله وجهه یک روزی که حضرت شان خطبه میخواندند یکے از یهودیان عرب گفت : (ای مسلمانان) شما را که هنوز از وفات پیغمبر تان (۱۵) سال نگذشته که شما یک بدیگر در آویختید و خونهای همدیگر تان را ریختید ؟) حضرت علی کرم الله وجهه حالا بجواب شان فرمود : [ باقی دارد ] علم و ملک ما بعد از نمبر ۲۱ بلکه موجب ضرر هم میشود. مثلاً میگویند که فلان وزیر، یا فلان توانگر برای آنکه خیر و منفعتش بکار یگران برسد یک عمارت خود را چند بار غلط بیده و باز سر از نو آباد کرد، حال آنکه اینچنین فکر سرا سر خطاست. به بینید که چسان خطاست اگر چه صاحب آن عمارت بخراب کردن و سر از نو آباد کردن عمارت خود عمله و مزدور کار را نان داده پرورانیده، ولی اگر عمارت را خراب نیکرده همان مبلغی را که برای خراب کردن و سر از نو آباد ساختن آن صرف مینمود بر دیگر احتیاجات خود صرف میکرد باز هم بسی عمله و کار یگران ازان فایده مند شده، و کماکان که بعضی از عمله و مزدور کارا نکرده بودند، دیگر بعضی از انها ان کمائی را میکرد هر گونه سعی و عملی که در راه تلف شدن و اسراف شدن مصروف شود موجب ضیاع وقت میگردد. مثلاً یک دهقانی که اراضی کشت زارش بدو گاو و دو آدم آباد کرده میتواند هر گاه چهار گاو و چاره آدم بکار اندازد و مخارج و مصارف دو گاو و دو آدم زاید را تلف کرده میباشد، کذالک اگر یک صنعت کاری مواد اصلیه و اشیای خامی را که در صنعت خود آنرا استعمال میکند به درجه کفایت متانت و خوبی نباشد [ باقی دارد ] ہمہ مقالہ ہائیکہ دستخط ندارد از طرف سر محرر تحریر یافتہ مدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیہ باهتمام الحاج عبد الخالق پسر طرزی مہتمم چاپہ خانہ دارالسلطنت کابل بقلم میرزا محمد جعفر قندهاری