{"book":"adl0616","page":321,"text":"صفحهٔ ۱۶۸ نمبر ۲۲\n\nناموران جهان\nما بعد از نمبر ۲۱\n\nو چنانچہ والدۂ موسیٰ نبی علیه السلام طفل خود را در صندوق انداخته به نهر نیل القا نمود، والدۂ موسیٰ سامری نیز طفل نوزاد خود را برده بیک مغازه در کوهستان گذاشت حضرت جبرئیل علیه السلام بنا بر ارادهٔ ربانی او را در ان مغازه پرورش و تربیه فرموده است. به این مضمون یکی از شعرای عرب چنین یک رباعی انشا کرده است که نقل و ترجمهٔ آنرا از فایده خالی نیافتیم :\n\nرباعی\n(۱) إِذَا الْمَرْءُ لَمْ يُخْلَقْ سَعِيْدًا مِنَ الْاَزَلْ فَمُوْسَى الَّذِيْ رَبَّاهُ جِبْرِيْلُ كَافِرُ\n(۲) فَخَابَ مُرَبِّيْهِ وَخَابَ مُؤَمِّلْ وَمُوْسَى الَّذِيْ رَبَّاهُ فِرْعَوْنُ مُرْسَلُ\n\nمضمون آن این است که هر گاه شخصی از ازل سعید نباشد، سعی و کوشش مربی او هیچ ثمره نمی بخشد آن موسی که جبرئیل او را تربیت و پرورش کرد کافر بر آمد. و آن موسی که فرعون او را پرورش داد نبی مرسل گردید.\nاگر چه این حکایه از صدد بحث ما خارج است ولی چون بحث سامری بمیان آمد تذکار آنرا بر وجه ذیل از فایده خالی نیافتیم :\n۱ در زمان خلافت حضرت علی کرم الله وجهه یک روزی که حضرت شان خطبه میخواندند یکے از یهودیان عرب گفت : (ای مسلمانان) شما را که هنوز از وفات پیغمبر تان (۱۵) سال نگذشته که شما یک بدیگر در آویختید و خونهای همدیگر تان را ریختید ؟) حضرت علی کرم الله وجهه حالا بجواب شان فرمود :\n[ باقی دارد ]\n\nعلم و ملک\nما بعد از نمبر ۲۱\n\nبلکه موجب ضرر هم میشود. مثلاً میگویند که فلان وزیر، یا فلان توانگر برای آنکه خیر و منفعتش بکار یگران برسد یک عمارت خود را چند بار غلط بیده و باز سر از نو آباد کرد، حال آنکه اینچنین فکر سرا سر خطاست. به بینید که چسان خطاست اگر چه صاحب آن عمارت بخراب کردن و سر از نو آباد کردن عمارت خود عمله و مزدور کار را نان داده پرورانیده، ولی اگر عمارت را خراب نیکرده همان مبلغی را که برای خراب کردن و سر از نو آباد ساختن آن صرف مینمود بر دیگر احتیاجات خود صرف میکرد باز هم بسی عمله و کار یگران ازان فایده مند شده، و کماکان که بعضی از عمله و مزدور کارا نکرده بودند، دیگر بعضی از انها ان کمائی را میکرد هر گونه سعی و عملی که در راه تلف شدن و اسراف شدن مصروف شود موجب ضیاع وقت میگردد. مثلاً یک دهقانی که اراضی کشت زارش بدو گاو و دو آدم آباد کرده میتواند هر گاه چهار گاو و چاره آدم بکار اندازد و مخارج و مصارف دو گاو و دو آدم زاید را تلف کرده میباشد، کذالک اگر یک صنعت کاری مواد اصلیه و اشیای خامی را که در صنعت خود آنرا استعمال میکند به درجه کفایت متانت و خوبی نباشد [ باقی دارد ]\n\nہمہ مقالہ ہائیکہ دستخط ندارد از طرف سر محرر تحریر یافتہ\nمدیر و سر محرر سراج الاخبار افغانیہ\nباهتمام الحاج عبد الخالق پسر طرزی مہتمم چاپہ خانہ دارالسلطنت کابل\nبقلم میرزا محمد جعفر قندهاری","chars":2379,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0616/00321.jpg","first_page":1,"last_page":1787,"title":"Sirāj al-akhbār سراج الاخبار","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0616/321","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0616/canvas/321","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0616/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0616_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}