Page 302

صحيفه ٢٩٥ سیاحتنامه سه قطعه روی زمین جلد دوم و بسی نشانهای بزرگ دولت خود را حامل میباشد . بزبانهای بسیاری عالم ومتکلم میباشند که از انجمله زبان فارسی را به بسیار خوبی و درستی تکلم میکنند . بعد از ایفای مراسم خوش آمدی و احوال پرسی جناب پاشا از احوال در جه معارف واصول تحصیل افغا نستان جویا شده پرسید : ـ آیا معارف افغانستان بچه درجه میباشد، و چگونه و چسان نظام دارد ؟ حضرت پدر ـ اگر مقصد جناب پاشا از در جه معارف آگاه ییها یاشنا سائیها که معنای جمع فارسی آنست باشد درجه شناسایی و آگاهی افغانستان نیز بدرجۀ دیگر افراد بنی بشر هست . مثلا تلخ و شیرین را بذایقه ، و سیاه وسفید را به باصره و صدای تیز و پست را بسامعه ، وبوی ها را به شامه ، و خشن ونرم را به لامسه از هم میشناسند . ولی از چگونه و چسان بودن نظام آن چیزی ندانستم که چه نظام را مراد میفرمایند . منیف پاشا ـ بلی راست فرمودید ، مقصد ماهم از معارف شنا سایی و آگاهیست . اما این شنا سایی و آگاهی برای نوع بنی بشر ـ علی الخصوص درین عصر و این زمان ـ از درجۀ حواس خمسۀ ظاهره ئی بلکه از خمسۀ باطنه نیز بالاتر برامده نظر به احتیا جات عالم تمدن ، بنی بشر را خیلی از خیلی بمعارف یعنی شناسایی و آگاهی محتاج بلکه ( مالا بدمنه ) نموده است . ترقی وتمدن هر قوم و هر ملت نسبت بدرجۀ بسیاری وکمی معارف شانست . لهذا از جناب شما پرسیدم که درجۀ معارف افغانستان بچه در جه است . وچون هیچ چیزی در کا ئنات بى يك نظام مخصوصی خلق نشده است از انرو هر دولت و حکومت برای افزون کردن وعام ساختن شناسائیها و آگاهی ها را در افراد مملکت خود شان يك نظام وقانونى وضع کرده، و برای اجرای آن نظام وقانون يك دایره بنام ( دائرۀ معارف )