Page 67

نسخه‌سویم عين الوقايع صفحه‌ع ما در بر آنچه زاید طفل همه از بهر کشتن و مرگ است از درخت حیات میوه‌چیند هرکه را میل شاخ و برگ است اما شروع این نسخه ثالث که از تألیفات و تحقیق بنده درگاه الله محمد یوسف المتخلص بریاضی و مفصل بردوازده محاربه عمده افغانستان است که مؤلف بخاطر دارد بانضمام در تحقیق وقایع که قبل از خاطر داشت و بعرصه ظهور آمدن مؤلف در انصفحات روی داده و غرض از نگارش این تفاصیل چند چیز است که مطالعه کنندگان محترم بهره‌مند خواهند شد (بهره‌اقل) تواریخ صحیحه در مادۀ افغانستان بیان میشود که احدی باین شرح مبسوط نپرداخته و قصه که مطلب آن معلوم شود نساخته (بهره دویم) قوانین انواع غزوات و اقسام محاربه و مجادله را بدست می‌آورند که ملت محترم اسلام منقض کار جنگ و شکر کشی شده با بصیرت از محاربه رسمی و نظامی می شوند و تدابیری که آریشی و فیروزیست می آموزند (سویهم) عموم اسلامیان در ممالک دیار ساعی و جاهد و با تمهید و مآل اندیش خواهند شد (چهارم) نفاق حالیه را باتفاق مبدل ساخته بر قوت وقدرت ملت و دولت خود افزوده بترویج دین سید الانام می پردازند (پنجم) اینکه پاداش زحمات تواریخ نگاشتن و دقت در تشریح و توضیح مطالب رزمیه اتفاقیه التصنیفات نمودن یادآوری از مؤلف می‌نماید چون اهل سیا می‌دانند چه قدر زحمت دارد تحقیق بیان واقع اینگونه اتفاقات و وقایعکه خود مؤلف به بسیاری آن حضور نداشته لیکن با وجود این شرح چند محاربه که مؤلف حاضر بوده با محاربه و جنگهائیکه حاضر نبوده از روی صحت بیان و تبره ذکر نموده است چنانچه اشخاص معذوما که بآن رزمگاه و مصافهای اعظم اردو داخل پرند از انکار را از تصدیق خواهند نمود و بسیار حالات و اتفاقات وقایع مصوره خود گذشته و پی برده بودند حال ملتفت خواهند شد و تحسین خواهند کرد زیرا هر یک از بزرگان و امرا افغانستان در اردوی بوده اند و محارب عظیم دیده‌اند باقتضای آنزمان که دایمی نداشته تاریخ روز و تعیین جبهه فتح و شکست جنگ و تعداد نفوس لشکریان و عدۀ مقتولین و مقتول اسامی روسای بزرگ اردو هار اننموده و نمیدانند یا اگر دانسته بعهده بخاطر ندارند فقط محلی از تفصل جنگ بیان می نمایند که نه خودشان مقدم و مؤخر آنرا میدانند بشنونده مگر بعضی از ارباب کمال که در آن کورزمگاه حاضر دید و بعد از نقل دیگران قول مجلی کلک تحریر و زبان تقریر عنوان نمایند اگر چه تفاصیل جنگها و وقایع افغانستان بعد از زمان خلافت بنی عباس مرتب در جایی ذکر نشده ولی رویداد حسنه در این مملکت بیشتر از سایر نقاط عالم بود که از هر عهد آن مختصری در کتب متفرقه اهل تواریخ بیان فرموده اند و مؤرخین بی اطلاع نیستند گویا بواسطه هرج و مرج مکرر و اغتشاش پیش از تصور اهل تواریخ بتحقیق تفصیل نپرداخته اند خصوص از زمان چنگیز خان که افغانستان را دایم الآشوب و مصدر الفتنه دانسته اند اوقات درستی صرف تاریخ و تفصیل وقایع آن ننموده اند مؤلفنام که بر عکسی اتفاقات آنرا اکون دل ثبت و ضبط نموده لازم تحریر در این کتاب سخایت دیده فقط بطور فهرست مجلی از شرع دوازده محاربه عمده که هنوز یادآور است با د و تحقیق وقایع زمان اوایل امارت مرحوم امیر شیرعلیخان اکتفای نماید اینجا لازم محض آگاهی مطالعه کنندگان محترم بنمی از رویداد هرات دا نقراض سلطنت سدوزایی و تصرف اولاد مرحوم پاینده خان بارکزائی را با مارت افغانستان بیان نماید که موضوع و محمول مطلب معلوم شده (پوشیده نماند) اینکه بعد از نادر شاه افشا