Page 59

-۲۱۲- در ینوقت لارد لارنس یعنی همان سرجان لارنس سابق که با امیر دوست محمد خان معاهده کرده بود عهده حکومت اعلی هندوستان را داشت. نامبرده در عین اینکه خلق وذات وتمایلات شهزاده گان را مراقبت میکرد در نظر داشت که سیاست عدم مداخله را کارفرما شود و از امداد علنی با تمام شهزادگان ولوکه مثل شیر علیخان در وقت پدر مقابل ولیعهدی را نیز حائز بوده باشند، خود داری کند چنانچه روی همین نظریه بود که در سلطنت اول امیر شیر علیخان در حال شناسائی حکومت او از امداد مادی انکار ورزید و طبیعی این سیاست برای افغانستان مضر تمام شد زیرا امیر جدید را که پس از لشکر کشی های اخیر پدرش از حیث مالی و حربی تهی دست شده بود به ضعف مادی دچار و با لمقابل حریفان اورا تشویق به اقدامات نموده ، طوریکه ديوك آف ار گایل وزیر سابق هند در کتاب خود موسوم به (مسئله افغانستان) می‌نویسد در عین زمان لارد لارنس میخواست باين ذريعه تمام شهزادگان را ودارسازد تا بطرف برطانیه چشم داشته باشند و بدیگر طرف ها نگاه نکنند و این سیاست اگرچه ظاهراً منوط به ملاحظات محلی بود لیکن در باطن از اثر پیشرفت روس جانب آسیای مرکزی واحتمال اینکه روس مثل گذشته ایران را برای اجرای مقاصد خود آله دست خویش قرار دهد ، اتخاذ شده بود و این بعقیده زمامداران انگلیس سهل ترین راهی برای جلوگیری ازین احتمال بود (ولوکه سراسر به نقص افغانستان تمام شد )و ازهمین لحاظ بودکه در سال ۱٨٦۷ع — ١٢٨٤ هـ ق انگلیسها به امیرشیر علیخان در هرات اخطار دادند که اگر بطرف ایران تمایلی نشان بدهد قرار داد یکه با او دارند فسخ و رقبای او علناً با اسلحه و پول تقویت خواهند شد. در عین زمان طوریکه اشاره کردیم این سیاست انگلیس ها از تمایلات شخصی هم میرانبود چنانچه ثابت است که امیر محمد افضل خان و امیر محمد اعظم خان را بر امیر شیر علیخان که افکار استقلالی داشت ترجیح میدادند همچنانکه یکزمان شاه شجاع را بر امیر دوست محمدخان ترجیع داده و تصور کرده بودند که او برای اداره افغانستان و خدمت به موقف سیاسی و مقتضیات ایشان مناسب تر خواهد بود لیکن بعد ها در اثر تجربه باشتباه خود پی برده دوباره به امیر دوست محمدخان راضی شدند . در مورد امیر شیر علیخان نیز وضعیت تقریباً بهمان قرار انجام یافت. دلچسپی انگلیس ها با میر محمد اعظم خان وامیر محمد افضل خان اولتراز همه ازین معلوم میشرد که در زمانیکه امیرشیر علیخان ولیعهد رسمی مملکت بود و درهرات بر تخت پدر نشست لازم بود که مطابق بروح قرار داد هائی که انگلیس با پدر متوفی او داشتند فوراً امیر شیر علیخان را پادشاه افغانستان شناخته و مطابق قرار داد های مذکور از حیث پول و اسلحه باو امداد مینمودند و لااقل همین امداد را که در سلطنت دوم برایش فرستادند در سلطنت اول باو تسلیم میدادند و ندای او را بی جواب نمیگذاشتند و باینقسم مخالفین او را بطور غیر مستقیم تشجیع نمیکردند .