Page 35

تا کی مرا ای سنگدل داری چنین خوار و خجل تا عهد با تو بسته ام عهد کسان بشکسته ام کار من مسکین مهل کز غم شود زیر و زبر تا با غمت پیوسته ام شادی نیندیختم دگر صد تیر جور از تر کشش گیر بر دل ها میزند دل کرده ام قربان او جان و جهان پیشش سپر * * * —(هما)— نام این شاعره در مشاهیر نسوان ذکر شده و او را دختر افراسیاب بیگ ترك (١) معرفی نموده این فرد را به او نسبت میدهند . ز خونم چهره قاتل چراغشان وقت انیمرتد رخش يك ساده قرآن بود و از خونم تر جم شد * * * —(جهان خاتون)— جهان خاتون در قرن هشتم در شیراز حیات داشت و هم عصر خواجه حافظ (۲) و عبید زاکانی بود گویند روزی جهان خاتون بدیدن حافظ رفت و خواجه این غزل خود را برای او خواند : — دردم از یار است و درمان نیز هم وقتیکه فرد ذیل را خواند :— اعتمادی نیست بر کار جهان جهان خاتون فی البدیهه جواب داد : — حافظ این می پرستی تا بکی دل فدای او شد و جان نیز هم بلکه بر گردن گردان نیز هم می زنو بزار و بستان نیز هم (۳) جهان خاتون زوجه قوام الدین بود شعراء و ظرفای هم عصر او نسبت باو احترام زیادی داشتند . و بخانه او بسیار رفت و آمد می نمودند . وقتیکه عبید زاکانی از قزوین بشیراز آمد جهان خاتون بدیدن او رفت و با او مشاعره نمود . روز دیگر عبید زاکانی بملاقات خاتون آمد تصادفا همان روز عروسی او با خواجه قوام الدین بود مردم هجوم هجوم داشتند طوری که عبید زاکانی قطعه نوشته نزد جهان خاتون فرستاد چون عروس و داماد قطعه مذکور را خواندند فورا شاعر را درون خواستند (٤) عبید زاکانی در تعریف جهان خاتون چنین میگوید : — (۱) نظر به شهادت تاریخ دو افراسیاب یکی در اواخر قرن هفتم و دیگری در اواسط قرن هشتم در لودستان گذشته است و این شاعره را نمیتوان بدلیل ثابتی بصورت قطع بیکی از آن ها نسبت داد . (۲) مشاهیر نسوان ( محمد عباس دهلوی ) (۳) « « ( « « « ) (٤) « « ( « « « )