Page 613

فتوحات اسلامی جلد ثانی ( ۲۰ ) کارهائی که تترها در قفچاق در وس نمودند (۱) بحر آزو که نام دریایی کسپین مشهور است بحر آزوق که از راف خاک محاط است خلیج قسطنطنیه که آنرا بوغاز یا سغورس میگویند اتصال ندارد بلکه بدیائی سیاه متصل است مقصود شاید این مسئله سهو کاتب باشد ۱۲ مترجم بجنگ آغاز نمودند مگر چون هر دو در قوة برابر بودند بهیچ کدام غالب نشده تترها به قپچاقها فرستادند که ما هر دو از یک جنس و یک نژادیم و اقوام آلان از ما و شما قومیست درین جدا بیاسند میخواهیم که شما در بین مداخله نکرده ما و آلان را بهم بگذارید البته از مال و امتعه هر چه بخواهید بشما میدهیم و تعهد میکنیم که دیگر بشما بهیچگاه متعرض نشویم قپچاقها با این مسئله راضی شده چیزی اموال از نزد تاتارها گرفته و خود از مین برآمدند تاتارها با آلان حمله برده و قتل و تاراج زیادے در ایشان نموده جانب قپچاق در حالی که قپچاق بائی خبر و آرام بودند رهسپار شده داخل شهر و دیارشان شده چندی تقلیل آنچه داده بودند از آنها استرداد نمودند قپچاق ہائے که در حواشی ملک خود بودند بمجردی که خبر را شنیدند بدون اینکه معارضه کنند بنای فرار را گذاشته بعضی کوه ها و بعضی بجنگل ہا متواری شده و بعضی بملکای وس رفتند و تاتارها ملک قپچاق که دارای چراگاه های وسیع هم در زمستان و هم در تابستان است و نیز در زمستان مواضع گرم و در تابستان منازل سرد دارد و چراگاه ہای خوب در سواحل بحر دارد متمکن شده خود را به سوداق که مرکز قپچاق و منشاء ثروت آن ست رسانیدند چه سوداق به بحر خزر مجاورت دارد و کشتیهای تجارتی که حامل البسه است بدیشان میرسد در عوض تجارت کنیزک ہا و غلام ها و قندره سنجاب را حمل نموده میبرد و بحر خزر متصل است بخليج قسطنطنیه (۱) و چون تاتارها بسوداق رسیدند آنرا تصرف نموده شمشیر را در اہل آن گذاشته اہالی را متغرق نمودند بعضی از اہالی با مال و عائله خود بکوه ہا صعود نموده و برخی بدریائی گشت مردم که بدست مسلمانان و زیر فرمان غازبان قلیج ارسلان سلجوقی بود گریختند . کارهائی که تترها در قپچاق وروس نمودند چون تتر ها بسر زمین قپچاق مستولی شدند و قپچاق ہا متفرق گشته جمع کثیری از ایشان چنانچه گفتیم بطرف روس که ملک وسیع و مجاورشان و بدین نصرانیت متدین است رفتند و بمجرد رسیدن با روس ہا متفق الکلمه شده عزم نمودند که اگر تاتار ها بطرف روس بیایند از ایشان دفاع کنند تاتارها هم در قپچاق مدتی سکونت نموده در سنه ششصد و بیست به جانب روس عزیمت نمودند روس ها با تاتارها که مستعد آمدن شان بودند پیش باز شان بیرون شدند تا اینکه از ایشان جلوگیری نمایند تاتارها که ازین واقعه خبر شدند واپس مراجعت نمودند روس ها این مراجعت شانرا دلیل ضعف و خوف شان پنداشت جدّاً ایشان را تعقیب نمودند و بمدت دوازده شبانه روز تترها رجعت و روسها- تعقیب مینمودند که یکے از طایفه تترها برگشته بر وسهای مغرور که بخیال خود دشمن را ضعیف و