Page image — the source of record
Machine transcription
( صفحه ۱۳۸ ) کابل ( شماره چهارم پنجم )
« و یکی از شاگردان ایشان برمجسطی شرح فارسی نوشته . »
بعد می نویسد :
عزیزی در حق بعضی از شاگردان ایشان گفته ع، توئی در هر فنی چون صید يك فن۔ از این بعد عبارت ذیل است
« شاگردان ایشان در ریاضی تصانیف رائقه فائقه دارند . »
خیرالله بن لطف الله پسر دوم لطف الله مهندس تمام نام او ابوالخیر المخاطب به خیرالله خان مهندس
است . در عهد محمدشاه کسب شهرت نموده و از لفظ المخاطب ظاهر میگردد که بدر پادشاهی راه داشته
و نیز مانند پدر لفظ مهندس را ضمیمه نام خود میکرده تعلیمات خود را غالبا از خدمت برادر بزرگ خود
امام الدین که تا ١١٤٥ه حیات داشت فرا گرفته است از نگارش امام الدین در دیبا چه تصریح که می نویسد
باعث من درین تالیف تکلیف برادران و احباب بوده دور نیست که یکی از ان برادران این برادرش
هم بوده باشد . کشن چند اخلاص در تذکره همیشه بهار راجع به ترجمه امام الدین ریاضی میگوید : یکی
از شاگردان ایشان بر مجسطی شرح فارسی نوشته خیلی تفصیل . . . . » مراد از شاگردمذکور در عبارت
فوق برا در او خیرالله است چنانکه در آتی می آید و ازین ثابت میگردد که خیرالله شاگرد برادر خود
امام الدین بوده و از کارهای مهمه اوست که در عهد محمدشاه وبحکم او راجه جی سنگ در دهلی ، جیپور ،
بنارس اجین رصد خانهائی بنا گذاشت که بانی و نگران همه آنها همین نادره روزگار بوده . ما این سخن را
بیست و پنج یا بیست و چار سال پیش از ین قیاساً نوشته بودیم . خوش بختانه سخن ما به شهادت يك
از تذکره نویسان معاصر او یعنی بند را بن خوشگو متوفی ( ۱۱۷۰ه بپایه ثبوت رسید . خو شگو در
سفینه خوشگو ( نسخه قلمی این تذکره در کتابخانه بانکی پور به نظر محرر درآمده ) راجع به شرح حال
امام الدین ریاضی می نگارد :-
وامروز ملا ابو الخير معروف بخیرالله برادر اعیانی وی در هیئت وهند سه و اکثر علوم یگانه
روزگار است چنانچه را جه دهیراج جی سنگ سوائی زمیندار انبیر درین ایام خیال رصد بستن در پیش
داشته . قریب بیست لك روپیه در بیست سال صرف این کار نموده باستمصواب ابو الخير مذکور است
وحق آنست که ذات او بر زمانه منت است . . . . » ( سفینه خوشگو نمره ٢٥ ص ۱۲۳)
در دهلی علاوه بر کار رصد خانه بدرس ریاضیات هم مشغولی داشت ( دیباچه تقریب التحریر )
چنانچه اولاً از محمد علی پسر او و بعد از سائر شاگردان او نام برده .
يك یادگاری معنوی از و در کتابخانه دفتر هند در لندن و کتابخانه نواب سالار جنگ بها در
به حیدر آباد دکن و دو نسخه در کتابخانه مشرقی بانکی پور موجود است كه يك از ين دو بكتابخانه
مسلم یونیورستی علیگر داخل و از چهارم علامه غلام حسین جونپوری در جامع بهادرخانی ذکری نموده است .
١ - تقرير التحریر ترجمه ایست فارسی بر تحریر اقلیدس خواجه نصیرالدین طوسی متوفی ٦٧٢ه
این ترجمه را چنانکه در دیباچه کتاب تصریح شده در عهد محمد شاه ( ١١٤٤ه ) بانجام رسانیده است
آغاز آن این است .
٤٣٨
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.