Page image — the source of record
Machine transcription
( صفحه ۱۳۹ )
معیار تاج محل ولعل قلعه
( سال ششم )
شکر است مر خدای را که ازوست ابتدا ، بسوی اوست انتها و بدست اوست اختیار همه چیزها »
درنسخهٔ داخل به کتابخانهٔ نواب سالار جنگ بهادر( نسخه حیدرآباد دکن ) نام مترجم ( ابوالخیر بن لطف الله مهندس ) و درنسخهٔ دفتر هندنمرهٔ (۲۳۶۰) خیرالله خان بن لطف الله مهندس نوشته است چنانکه از فهرست فارسی آن ( ج - ۱- ص - ۱۲۳۴ ) معلوم میشود. نام کتاب هم درنسخهٔ حیدرآبادی واضحاً تقریر التحریر ضبط شده لیکن در فهرست کتابخانهٔ دفتر هند بنام ترجمهٔ تحریر اقلیدس داخل است در صورتیکه نام آن این نیست زیرا پسر مصنف در دیباچهٔ تقریب التحریر که در آنی ذکر میشود و نسخه های آن درکتابخانهای بانکی پور وعلیگر موجود است نام آن را تقریرالتحریر نگاشته که این نام ازحیث مشابهت بنام دیگرکتاب اوبی نهایت موزون مینماید. تاریخ کتابت نسخهٔ دفتر هند غرهٔ رجب ۱۱۹٤ هجری است و درصفحهٔ اول آن درحاشیه مسطور است که این نسخه را راجه نندرام در لکشنو برای مستر رجرد جانس انجام داده است سبحان الله يك وقت علاقه مندان علم از انگلیس هم مشتاق استفاده از تصنیفات بزرگان مادر ریاضی بوده اند نسخهٔ حیدرآبادی را شیخ احمد نامی در ۱۲۴۸ هنوشته است .
۲ - تقريب التحرير ترجمه ایست خلاصه و بفارسی بهمراه شرح بر تحرير مجسطی خواجهٔ طوسی. نام مصنف درین کتاب بعنوان ذیل مسطوراست : ابوالخير المعروف به خیرالله المخاطب بخیرالله خان المتخلص بالمهندس. آغاز کتاب اینست :
« ثنائی که ازاندازهٔ مهندس خرد بیرون است شایان صانعی که خالق سبع سماواتست »
( فهرست کتابخانهٔ مشرقی بانکی پور ج ۱۱ - ص ۷۰ )
تالیف آن قرار بیان مؤلف در دیباچه درثلث اخیر از سلطنت محمد شاه سنه ۱۱۳۱ ه ، سنه ۱۱۶۱ ه ، پس از ترجمهٔ تحریر اقلیدس اتفاق افتاده . مؤلف درین شرح از شرح تحریر مجسطی تالیف مولانا عبدالعلی بر جندی استمداد نموده است سبك تالیفش درین شرح عموماً طوریست که اولا يك فقره ازمتن عربی خواجهٔ طوسی را ذکر و بعد ترجمهٔ آنرا بفارسی میکند . بعد بر حسب ضرورت از شرح عربی بر جندی اقتباس واخير اشرحی بفارسی از طرف خود مینماید .
يك نسخه ازين کتاب در کتابخانهٔ مشرقی بانکی پور به نمرهٔ ۱۰۵۸ ریاضیات فارسی داخل است . تاریخ کتابت این نسخه را کاتب آن ۲۲ شوال ۱۴۵۱ ه مینویسد و نسخهٔ دیگری ازان در کتابخانهٔ مسلم یونیورستی است ( به نمرهٔ ۶ علوم فارسی ) که نام آنرا در فهرست ترجمهٔ مجسطی نوشته و هردو نسخه از نظر من گذارش یافته است آغاز کتاب بدین طرح است :
يارب آسان کن بفضل شامل خود فتح باب
پس بلطف کامل خود ساز انجام کتاب
قال الفاضل الكامل المحقق والعامل الماهر المدقق استاذ الكل في الكل عالم العلوم بالجمل الشارح المترجم بالفارسية ابوالعلوم العربية ابوالخير المعروف بخير الله المخاطب بخير الله خان سلمه الرحمن المتخلص بالمهندس ابن لطف الله غفرالله له
٤٢٩
Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting. How this was measured.