{"book":"adl0986","page":3054,"text":"( صفحه ۱۳۸ ) کابل ( شماره چهارم پنجم )\n\n« و یکی از شاگردان ایشان برمجسطی شرح فارسی نوشته . »\nبعد می نویسد :\nعزیزی در حق بعضی از شاگردان ایشان گفته ع، توئی در هر فنی چون صید يك فن۔ از این بعد عبارت ذیل است\n« شاگردان ایشان در ریاضی تصانیف رائقه فائقه دارند . »\nخیرالله بن لطف الله پسر دوم لطف الله مهندس تمام نام او ابوالخیر المخاطب به خیرالله خان مهندس\nاست . در عهد محمدشاه کسب شهرت نموده و از لفظ المخاطب ظاهر میگردد که بدر پادشاهی راه داشته\nو نیز مانند پدر لفظ مهندس را ضمیمه نام خود میکرده تعلیمات خود را غالبا از خدمت برادر بزرگ خود\nامام الدین که تا ١١٤٥ه حیات داشت فرا گرفته است از نگارش امام الدین در دیبا چه تصریح که می نویسد\nباعث من درین تالیف تکلیف برادران و احباب بوده دور نیست که یکی از ان برادران این برادرش\nهم بوده باشد . کشن چند اخلاص در تذکره همیشه بهار راجع به ترجمه امام الدین ریاضی میگوید : یکی\nاز شاگردان ایشان بر مجسطی شرح فارسی نوشته خیلی تفصیل . . . . » مراد از شاگردمذکور در عبارت\nفوق برا در او خیرالله است چنانکه در آتی می آید و ازین ثابت میگردد که خیرالله شاگرد برادر خود\nامام الدین بوده و از کارهای مهمه اوست که در عهد محمدشاه وبحکم او راجه جی سنگ در دهلی ، جیپور ،\nبنارس اجین رصد خانهائی بنا گذاشت که بانی و نگران همه آنها همین نادره روزگار بوده . ما این سخن را\nبیست و پنج یا بیست و چار سال پیش از ین قیاساً نوشته بودیم . خوش بختانه سخن ما به شهادت يك\nاز تذکره نویسان معاصر او یعنی بند را بن خوشگو متوفی ( ۱۱۷۰ه بپایه ثبوت رسید . خو شگو در\nسفینه خوشگو ( نسخه قلمی این تذکره در کتابخانه بانکی پور به نظر محرر درآمده ) راجع به شرح حال\nامام الدین ریاضی می نگارد :-\nوامروز ملا ابو الخير معروف بخیرالله برادر اعیانی وی در هیئت وهند سه و اکثر علوم یگانه\nروزگار است چنانچه را جه دهیراج جی سنگ سوائی زمیندار انبیر درین ایام خیال رصد بستن در پیش\nداشته . قریب بیست لك روپیه در بیست سال صرف این کار نموده باستمصواب ابو الخير مذکور است\nوحق آنست که ذات او بر زمانه منت است . . . . » ( سفینه خوشگو نمره ٢٥ ص ۱۲۳)\nدر دهلی علاوه بر کار رصد خانه بدرس ریاضیات هم مشغولی داشت ( دیباچه تقریب التحریر )\nچنانچه اولاً از محمد علی پسر او و بعد از سائر شاگردان او نام برده .\nيك یادگاری معنوی از و در کتابخانه دفتر هند در لندن و کتابخانه نواب سالار جنگ بها در\nبه حیدر آباد دکن و دو نسخه در کتابخانه مشرقی بانکی پور موجود است كه يك از ين دو بكتابخانه\nمسلم یونیورستی علیگر داخل و از چهارم علامه غلام حسین جونپوری در جامع بهادرخانی ذکری نموده است .\n١ - تقرير التحریر ترجمه ایست فارسی بر تحریر اقلیدس خواجه نصیرالدین طوسی متوفی ٦٧٢ه\nاین ترجمه را چنانکه در دیباچه کتاب تصریح شده در عهد محمد شاه ( ١١٤٤ه ) بانجام رسانیده است\nآغاز آن این است .\n٤٣٨","chars":2440,"image":"https://storage.googleapis.com/adl-page-images/adl0986/03054.jpg","first_page":1,"last_page":3124,"title":"Kābul : ʻilmī, adabī, ijtimāʻī, tārīkhī کابل : علمى، ادبى، اجتماعى، تاريخى","permalink":"https://afghanpress.org/book/adl0986/3054","canvas":"https://afghanpress.org/iiif/adl0986/canvas/3054","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/books/adl0986/","source_pdf":"https://afghanistandl.nyu.edu/pdf/adl0986_download.pdf","rights":{"image":{"statement":"Public domain. NYU states: \"All works presented on this website are, unless otherwise indicated, in the public domain. The images available on this website may be freely reproduced, distributed and transmitted by anyone for any purpose, commercial or non-commercial.\"","uri":"http://rightsstatements.org/vocab/NoC-US/1.0/","holder":"New York University Libraries","source":"https://afghanistandl.nyu.edu/about.html","delivery":"Images are served from a copy mirrored by this project, not from NYU's servers, under the reproduction terms above.","endorsement":"This is an independent project. It is not affiliated with, endorsed by, or reviewed by New York University."},"text":{"statement":"Machine-generated transcription, dedicated to the public domain under CC0 1.0. No warranty of accuracy: see the provenance block on every page.","uri":"https://creativecommons.org/publicdomain/zero/1.0/","holder":"Steps Ventures"}},"provenance":{"text_produced_by":"gemini-3.1-pro-preview","thinking_level":"low","read_completed":"2026-08-09","per_page_confidence":null,"per_page_confidence_note":"Not recorded during the corpus run. No calibrated per-page score exists, and none is estimated here.","human_reviewed":false,"accuracy_context":"Roughly two thirds of characters agree with a modern printed edition of the same text. Much of the disagreement is editorial, not misreading. Treat the transcription as a finding aid and read the page image before quoting.","primary_source":"The page image. The text is an index into it."}}