Page 2039

شماره (نهم) سال دوم توازن در جامعه (۲) مگر با وجود آن این بطو و آهستگی ما را ناامید نباید سازد، زیرا موثر قوی تری که تعمیر حیات اجتماعی ما را محافظه میکند عبارت است از همان صفت که ما آنرا بسیار مکروه میدانیم یعنی «صفت جمود و قدامت» بلکه صداهای مخالفانه بیمناکی که بر علیه تجدد پروران از طرف جماعة بلند میشود برای محافظه حیات اجتماعی ما قوی ترین موثری بشمار میرود، این جمود جماعت بر علاوه ازینکه صالح را از غیر صالح واصلح را از غیر اصلح متمایز کند از جسم او نیز محافظه کرده نمیگذارد که تخته مشق تجارب نو بنو گردد. در عالم مادی وتکوین جماعة انسانی تشابه زیادی موجود و هر دو دارای عناصری اند که نظام و توازن آنرا محافظه میکنند و مانندیکه در جزء لایتجزا ( Atom ) دو موج متضاد کهربائی «ایجابی و سلبی» جاری، یا در تمام دقائق مادی دو قوه مخالف «جذب و دفع» یکجا میباشد در اجتماع انسانی نیز دو عنصر مخالف «تقدم و جمود» موجود است، برای حیات مرگ و برای مرگ بعثت لازميست بنا برین اگر دقت کنیم میدانیم که صفات سلبی جماعة که ما او را نمی پسندیم در حقیقت جهة بقای او ناگزیر است. برای تو ضیح این مطلب میگوئیم هر گاه ما ماده نرمی را فشار متعددی بدهیم می بینیم شکل تازه اختیار میکند و صورت جدیدی میگیرد پس اگر مزاج جماعة انسانی هم مانند همین ماده تنها نرم می بود، صفات سخت جمودت وقدامت پرستی را نمیداشت ظاهر است چقدر انتشار می یافت و چگونه طوایف الملوکی ها بمیان می آمد، و تغیرات هر روزه نظام انسانی را تا کجا ها زیر و زبر میگردانید. فلسفه های عملی را مطالعه کنید! مسلك سقراط را بینید! مذاهب دیو جانس کلبی؛ اپی کوری، رواقی و مشائی واشراقی و غیره را غور نموده دقت بفرمائید که اگر مزاج انسانی مانند همان ماده نرم قابلیت تغیر هر وقته را میداشت در برابر این مذهبهای متضاد بیشمار احوال این بیچاره چه می بود؟ بی شبه تمامی نظام و فکر اوزیر و رو شده هیچ جاده راست و مستقیمی برای سلوک او پیدا نمی گردید. ثانیاً: این دعوی که «در فطرت علم و مذهب بر علیه یکدیگر اساسهای ۸۳۸