Page 1425

شماره (چهارم) سال دوم از اشعار فراموش شده (٢٥) در عالم ادب و شاعری. التقاط یا انتحال خیالات در نظم نسبت به نثر بیشتر معیوب است ولی اگر خیال يك شاعر را قصداً گرفته و آنرا بلندتر و بهتر ساختن مقصد باشد ، این عیب نی بلکه دلیل لیاقت و مهارت است از وظایف دنیای ادب است که خیال يك شاعر مقدم را با شاعر متأخر مقابله بنماید تا برای تحسین کلام (یعنی ترقی دادن زبان) . (مترجم) عناصر ترکیبی آنرا تحلیل و انتقاد صحیح اجرا نموده بتواند. مردم گمان میکنند که فن «مقایسه» و «انتقاد» شعر نیز از فیوضات مغرب است ، حالا نکه در عربها این فن بسیار ترقی کرده بود. در ادبیات و خصوصاً در شاعری این شعبه انتقاد اهمیت خاصی داشت چنانچه نقادان سخن برینموضوع کتابهای متعدد نوشته اند ، و در اکثر کتب معانی ، بیان ، بلاغت و بدیع نیز انتقادات زیادی یافته میشود. این بیان يك جمله معترضه بود ، سردست ما دو نفر شعرای نامور فلسفی عالم اسلام را که بنام ابوالعلاء معری و عمر خیام شهرت دوام خود را بر جریدۀ ادبیات عالم ثبت نموده اند مقایسه مینمائیم . معری در ٤٤٩ وفات یافته است (١) ، و سال ولادت خیام ١١٠ و سنه وفات او ٥١٧ (٢) است ، یعنی در وقت وفات او ، خیام ٣٩ ساله بود ، معری شامی و خیام خراسانی است ، اینهم معلوم شده است که در زمانه مذکوره شهرت ابو العلاء به عراق و شام (٣) رسیده بود چنانچه يك سوانح نگار او مینویسد : از معره گرفته تا به اواخر اندلس و خراسان شهرت او شایع شده بود (٤) لهذا قرين قياس است که خیام شعر ابوالعلاء را در حین حیات یا متصل وفات او شنیده باشد و باینصورت بلا واسطه رنگ سقط الزند ولزومات ابوالعلاء رباعیات عمر خیام را رنگ داده باشد. (١) ابن خلكان جلد اول صفحة ٣٤ (٢) در تاریخ ولادت و وفات خیام اختلاف است ، درمآخذ معتبره ولادت او (٤١٠) و وفاتش از ٥٠٨ تا ٥٣٠ مقرر کرده شده ( مجمع الفصحا و چار مقاله ) . (٣) ابوالعلاء وما اليه صفحه ٢٠٢ طبع سلفيه مصر . (٤) رسیدن شهرت او بعراق و شام مقصود صاحب مقاله نخواهد بود چه این وطن ابوالعلاء بود ، شاید سهو قلمی است و مطلب خراسان است . (مترجم) ٣٥٠