Page 1232

شماره (سوم) سال دوم ما و استقلال (۷) عصر توجه نداشته و اوضاع داخلی آن متشتت معلوم میگردید اکنون باز از تحت اثر و نفوذ جهل و شقاق رسته بهوای حریت کامله نفس راست میکند ، عراق عرب که بهترین گهواره علم و فضل اسلام و دانش و بینش عباسیان بود با مدنیه الاسلام بغداد دارای ترقی گردید - حجازیان ملك شکار که این توده غبرا را از گوی اطفال و قعتی کمتر میدادند امروز باز از برق نیزه های افعی مثال و جوهر تیغه های زهر دار خود بچشمه خاور نور افشانی می آموزند . حینکه جنگ جهانگیر صحنه مدنیت را از خونریزی جدال و قتال سرخ و تاریخ عصر جدید را بخون ریزی عنوان نمود قوای مشغله حرص و آز بعد از زد و خورد چهار سال منطفی گردید آنوقت تعصبات قومی اقوام مغرب و پستی ملل شرقیه احساس کرده شد يك موج بیداری در روح شرق حلول کرد ملت نجیب افغان نیز همین را حس نمود که بغیر استقلال احیا امم مجروح وفقدان استقلال موجب رخنه های قصر باشکوه اجتماعی میگردد ، ملت ما دانست که عدم استقلال ، ما را در چشم دیگران بیحرمت نموده بمرور زمان و امتداد دوران ضعیف و در آخر رو بانحطاط میبرد ، یعنی ملتفت گردیدند که عدم استقلال اضرار متعدی بر شئون و منافع مالی و حرمت قومی شان وارد کرده از آنجمله ابواب تجارت ، و وسائل اقتصادش که موجب ترقی و تعالی اوست مسدود گردیده ملت خود را خواه مخواه در پرتگاه مذلت و ضعف معنوی سوق مینماید ، از فقدان تجارت رعايا مفلس و بد حال میگردد ، و از افلاس رعایا خزانه خالی و معاش مامورین کم شده باعث ازدیاد رشوت ستانی سوء اخلاق و عادات رزیله و مفسده میشود ، برعکس این از استقلال صنعت و تجارت فروغ میگیرد زیرا که اقوام مستقل جمله ذرایع تجارت خود را میتواند باهر کس آزادانه استعمال بکنند ، تا اولاد شان در کسب علم و صنائع و دیگر اعمال مدنیه قدمهای آزاد بجاده سعادت و ترقی بگذارند ، این يك قاعده کلیه است که « ملل غیر مستقل علم را تحقیر میکنند ، زیرا که علم آن بیچارگانرا هیچ منفعت مادی و معنوی بخشیده نمیتواند ، اگر چه کدام ملت علم بسیار نداشته باشد ولی استقلال وحریت او را مالك يك فكر صحيح و رای درست میسازد که حرکت را پسند وجود را نفرت میکند و بر عکس این تفکر ۲۱۵