Page 328

۳۲۳ شعرالعجم حصه چهارم اسباب تمدن یک چیز جزوی است یک لفظی هم موجود نیست اولاً این مفهوم را از لفظ چراغ فارسی سراج ساختند و متعاقباً یک لفظ مصنوعی «مصباح» را اختیار کردند که معنی صحیح آن آلهٔ صبح کردن است یعنی چراغ اینطور چیزی است که آلهٔ صبح ساختن است. چون تمدن و تنعم ایران از زمان بسیار قدیمی است لہٰذا برائ اداء نمودن آن جذبات نازک و معاملات لطیفی که در پیرایهٔ این زبان الفاظ شیرینی برای آن موضوع است در دیگر السنہ نظیر آن یافته نمی شود. برای ادا های مخصوص و کرشمه های خاص معشوق بسا الفاظی پیدا گردیده مثلاً۔ عشوه ۔ ناز ، اداء ، غمزه ، کم نگاهی، مگر شاعر ایرانی بر آنہم متسلی نگردیده نگا های نکته بین عاشقانه او را دیگر ادا های بسیاری نیز بنظر می رسد که برای تعبیر آن الفاظی را یافته نمیتوانند و میگوید ۔ ؎ خوبی همین کرشمه و ناز و خرام نیست بسیار شیوه ها است بتان را که نام نیست (۹) حسن ترکیب الفاظ :۔ فارسی موجوده بلحاظ مفردات خویش چندان وسیع نیست یعنی مفردات و اسماء و افعال درین زبان بسیار کم است ولی خوبی ترکیبش این است که دو لفظ