Page 154

۱۴۹ شعر العجم حصہ چہارم کہ تا لختی بیاسائیم ز دنیا و ز شر و شورش وقتیکہ عمارت سائینس و مشاہدات ما را سخت دل و عبوس می نماید ، و حقارت تمام مسلمات عامہ و معتقدات را در دل ما بوجود می آورد ، بر ہیچ چیزی اعتبار نمی آید و اثر ہیچ چیزی باقی نمی ماند ، ماسوائے مادہ اثرات ہمہ چیز از دل بر می خیزد و در آن موقع شاعر چنان دلہای ما را نرم و رقیق می نماید کہ ازان تسلیم و اثر پذیری و اعتقاد پیدا می شود و عوض مادیت روحانیت قائم میگردد و شعر ما را در عالم تخیل می برد ، کہ در آن بطرف قلیلے ہما از نتیجہ حکومت بے رحم مشاہدات نجات میسر می گردد ۔ در ہنگامیکہ سحر کاریہای دولت و امارت دلہای ما را از حسرت و رشک مالا مال ساختہ و زندگانی نظر فروز امراء و سلاطین بر دلہای ما زخمهای رشک را تولید میکند ، ہاتف غیبی اینچنین آواز میدہد : ؎ بس کن ز کبر و ناز کہ دیدہ است روزگار چینِ قبای قیصر و طرفِ کلاہ کی استعمال شاعری شعر چنان قوتی است ، کہ از آن کارہای نہایت بزرگی