Page 138

شعر العجم حصه چهارم ۱۳۳ ترقی اقوام، شاعری نیز ساده و بے تکلف می باشد، وقتیکه زمانه ترقی میکند و تمام جذبات شریفانه مشتعل گردیده گویا در شاعری نیز قوة و جوش پیدای گردد ، ولی تا این فرصت هم از راستی و صداقت دور نمی شود ، زیرا این همان زمانه می باشد ، که سراسر یک قوم همه تن عمل می باشند، پس ازین که نوبت عیش و ناز و نعمت میرسد، در ہر ہر سخن تکلف و ساخت و ترتیبات جدیدی روی کار می آید ، در عین همین زمان در مراتب شاعری مبالغه گوئی و اغراق آفرینی نیز تولید میگردد ، از نتیجه همین است ، که در کلام قدمای اولین مبالغه دیده نی شود و در ہنگامیکه دوره بمبالغه آغاز میگردد، ہوائی عیش پرستی و ناز و تنعم می وزد و مقارن آن مبالغه و اغراقات شاعرانه هم مشهود می شود ۔ غرض ازین تقریر آنست که از کلام آن شعرائیکه بر خوبی مبالغه استدلال گرفته میشود نسبت بآن این امر را مشاهده باید کرد ، که آن شعر در کدام زمانه گفته شده است ، اگر از جمله اشعار متاخرین است ، باید فهمید ، که آن مبالغه بواسطه خرابی تمدن بوده که اثرات آن بر مذاق نیز اثر افگنده است ، که مردم