Page 139

شعر العجم حصه چهارم ۱۳۴ مبالغات را می پسندیدند ، لہذا نه شاعر قابل سند است و نه مذاق پسند کنندگانش بخوبی این استدلال شده می تواند ، بلکه این را باید فهمید ، که خرابی تمدن مذاق شاعر و مستمع را یکجا خراب کرده است . کسانیکه کذب و مبالغه را زیور شعر قرار داده اند بسبب غلطی آنها این است که در کذب و مبالغه ضرورت استعمان تخیل می افتد مثلاً اگر نسبت با پی گفته شود ، که در یک دقیقه صد لک کروه راه راطی میکند ، پس این شعر بالکل بے مزه و مهمل خواهد بود ، لہذا وقتیکه شاعر ایں قسم مبالغه سرائی را خواهشمند باشد ، حتماً از تخیل کار میگیرد ، مثلاً شاعری میگوید س رو برو سے اگر آئینہ کے اس گلگوں کو پھینک دے لیکے کبھی مشرق سے غرب تلک اتنے عرصہ میں پھر آئے تو اُسے باور کر عکس بھی آئینہ سے ہونے نہ پائے منفک ماحصلش اینکه اگر از مقابل آئینه آن گلگون را بمسافه که بعد آن از شرق تا غرب باشد بیفگند و ازین قدر عرصه دور در حالتی واپس بیاید ، که عکس او نیز از آئینه جدا نشده باشد ، می باید ، که برین مسئله باور کنی