Page 277

٢٦٨ وان دگر را در گلو پیدا کند وان دگر را در بدن رسوا کند وان دگر را بعد ایام شهور وان دگر را بعد مرگ از حفرگور بی‌حقیقی خویش انسان هر قدر که بر کائنات و مظاهر قدرت نظر می اندازد بی قدری و بی‌حقیقی خویش را عیان می‌بیند. او محسوس میکند که در هر جزء ادنی بطرف چیزهای دیگر محتاج است و بر ادنی ترین شی هم اقتداری ندارد – و معهذا این را هم نظر میکند که همه سلسله کائنات بزیر اداره یک قوت اعظم است و موافق یک نظام مضبوط دور میخورد غور، و فکر و بصیرت هر قدر که زیاده میشود همانقدر یقین انسان به نسبت نقصان خویش و کمال و عظمت و جلال قادر لایزال زیاده ترقی میکند چندانکه درین دائره بر میگردیم نقصان خود و کمال او می بینیم حتی این یقین بدرجه ترقی می نماید که انسان وجود خویش و هستی همه کائنات را بنظر نمی آورد در چنین حالت یک کیفیت وجدانی طاری میشود و بخیال شخص مصمم میشود که: «چیزی که هست صرف همان است» و باقی اشیاء