Page 169

صفحه ۱۰ شماره ۹ جلد پنجم مرواریدیست که بر گردن شاهد سخن اوی از این بلغا بصفحهٔ روز کار نمانده طوریکه آغاز فراموش گردد . خلاصه بسته يتييمة الدهر ترجمه کلیله دمنه و سایر واگر مانده هم اندکی است که بدان جاحظ بنگارشهای او بعقول بازی میدهد نماند رسائل او بهترین نمونه فصاحت و بشه کار نمیتوان حکمی بنا کرد، در پی از این مقفع ولی سحر حلال . نگاه کن یکتا بهای او های ادبی اوست اگر ستارهٔ عمرش واحمد ابن یوسف وصولی آثاری باقی است که تا مانه در دفتر خاطرات خویش بطور بزودی اقول نمیکرد امثلهٔ بیان خیلی برای ابو اسحاق کاتب یعنی ابراهیم ابن محمد افتخار گذاشته و سر مایه فخر عرب ساخته ما میگذاشت . مخبره وزیر معتمد علی الله نیز از مخرران و ملا حظه نما قناني و ابداع كاري او را که ولی فسوس که به ( ۳۶ ) رسیده در بحبوحه این قرن و ( النظم الرائق والنثر الفائق ) چگونه معانی غلام او والفاظ جزل بار شباب فکر دنیای علم و ادب را بدرود و ( الرسالة العذراء فى موازين البلاغة ) شافت خود منقاد او گشته . بلی جزالت گفت . سهل ابن هارون نیز از نوابع وادوات الكتابة ، تخته كلك اوست . را با شرین پایه آن بالا برده هزلیات این عصر است و از بعض رسائلش معلوم قرن سوم : این قرن بظهور جاحظ میگردد که در نکتانی لصنعت میکرد که میتوان استاد بديع كويا نش گفت و نوا در را احیانا بطروف ظریف الفاظ بوی منسوب میداشت تاروآء قبول عامه امتاز تمام یافته ظهور او در سنه ٢٥٥ جامیدهد که خواننده ذوق نموده ازان یافته متداول روز کار گردد . نگارش رو داده ( كتاب الحيوان و البيان ) ملال نگیرد . رسائل فوق او بهترین او سهل ممتنع و از ابتذال وگمان وحشه و و ( التبيين ) و ( البخلاء ) و ( المحاسن شاهدی است برای مدعای ما . استعارات مبشنعه مبرا بود . از خطبای والاصداد ) و ( الحاسد و المحسود ) پس از جاحظ ابو حنيفه دینوری است این قرن داود ابن علی وشبیب ابن شبيه از تالیفات اوست و نیز چندین رسائل و کتاب ( اخبار الطوال ) از مصنفات واز چیز نویسان اسما عیل ابن صبیح مطبوعه داشته که هر صفحهٔ آن مفید تر اوست طرزبیان او خیلی شیرین وروان كاتب رشید و عمر ابن مطرف است واز از مجلدیست . کسی نتوانست مانند او و سبک نگارشش موافق زمان . ابو حیان كاتب منصور ومهدی وهادی ورشيد بموضوعات مختلفه را در همچه قالب فتان توحیدی گوید : — اگر جاحظ وابو حنیفه بوده ونیز صالح ابن نجاح صاحب كتاب جلوه گری بخشد و باحوهٔ آن از تعسف ( ادب والمروة ) از طیور کنند گان این وتکلف دوری گزیند . کلامش هر قدر و ابو زید را جن وانس مدح وفضائل ایشانرا قرن و کلامش دارای رشافت ورافت و حکمت مکرر گردد قند مکرر نماید ، در رقت بیان کنند هنوز با ستحقاق آنها نرسیده است . معانی ومتانة ترکیب وهماننداری زیر لغت همانطور وصف شان نا گفته خواهد ماند . گوینده بلعنای خردم ده نفراند : — واستعمال کلمات رنگین در جاهای مناسب پس این قرن بواسطه ظهور کنندگان عبدالله ابن مقفع وعماره ابن حمزه وخالد حیرت بخش عقل خرده بین است با نه ونوابغ ممتاز ترین قرون واعصار است ابن يزيد وحجر ابن محمد وانس ابن ابی الفاظ عامیانه را در رشتهٔ کلام جا داده افکار را و درین قرن است که علوم اولین و آخرین شيخ وسالم ابن عبدالله و ميمند ومرثد و بحالت خود نقل دهد . در چیز نویسان یونانی وسریانی وفارسي وهندي بعربي ترجمه عبد الجبار ابن عدى واحمد ابن يوسف . عصر شخصی مانند او نیست که خوب را در شد وبه اسالیب وتراكيب لسان عرب صاحب فهرست گوید : — ابراهیم ابن لباس بد و بد را در لباس خوب جلوه در آمد وزبان عرب حلا وه بر فصاحت عباس صولی وحسن ابن وهب وسعید ابن دهد با آغاز کلامش طوری باشد که وعظمتی که داشت یک زبان علمي وصناعي عبد الملك نيز از بلغا بشمار آیند همينکه مطالعه کننده از طالعه مستغنی و خاتمه در بارهای آسیا گردید . ( بقیه دارد )