Page 287

خاتمه تحفة الامان في سيرة النعمان (٢٨٦) ذکر تلامذه ارشد امام اعظم رح (ابو عاصم النبيل)- نام وی ضحاك بن مخلد است ومحدث مشهور و یکمرد بسیار متورع و پارسا بوده در صحیح بخاری و مسلم از روایات وی بسیار احادیث مروی است علامه ذهبی در میزان الاعتدال مینگارد که برتویق او تمام علما متفقند امام بخاری روایت میکند که خود ابوعاصم بیان نمود که از وقتیکه من دانستم که غیبت حرام است من تابامروز غیبت کسی را نه نموده ام. نبیل، لقب اوست که بمعنی معزز میباشد درین امر اختلاف است که این لقب بکدام واسطه با نامش اتصال یافته؟ درین مسئله يك روایتی است که یکمرتبه بنابر کدام علتی شعبۀ محدث سوگند خورد که من بعدازین ابداً احادیث را روایت نخواهم کرد چون وی يك محدث علامه بود و از حلقۀ تدریس او طلبۀ بیشماری استفاده مینمودند ازین سوگند او برای مردم بسیار تشویش عائد گشت وقتیکه این اطلاع بابوعاصم پیوست على الفور بخدمت شعبه مشرف شده معروض داشت «که من در کفاره حلف تو غلام را آزاد مینمایم لطفاً سوگند تانرا شگستانده بروایت احادیث مشغول گردید» شعبه را برین شوق و همت وفیاضی او تعجب و حیرت دست داده فرمود: «انت نبیل!» این لقب را ازان وقت باو ارزانی داشته و بدو مشهور گشت (ترجمۀ ابوعاصم النبيل الجواهر مضيه ١٢) وی نیز از شاگردان مخصوص حضرت امام صاحب بود (الجواهر مضیه) خطیب بغدادی در تاریخ خویش مینویسد که روزی کسی پرسید که «سفیان ثوری زیاده ترفقیهه است؟ و یا امام ابو حنیفه» گفت موازنه در اشیائی کرده میشود که یکچیزی با دیگر چیزی تعلق و مناسبت داشته باشد ابوحنیفه بنیاد فقه را گذارده است و سفیان تنها یکمرد فقیه بود- در سنه ۲۱۲ بعد ازینکه نود (۹۰) سال زنده گانی نموده وفات یافت...... (عبدالرزاق بن همام) علامه ذهبی ترجمۀ او را بدین الفاظ نموده است احد من الاعلام الثقات محدث نهایت ناموری بود -- صحیح بخاری ومسلم وغیره کتب احادیث از روایات او مالامال است محدثی از امام احمد حنبل پرسید «که آیا شما بزرگتر از عبدالرزاق کسی را در حدیث