Page 256

تحفة الامان في سيرة النعمان حصه اخری ( ٢٥٥ ) تسهیلات فقه حنفیه در بارۀ اهل ذمه عثمان ذی النورین رضی سر پر ارای مسند خلافت گشت این مسئله را به پیش گاه مجلس مهاجرين و انصار انداخت آنها بالاتفاق بقصاص نمودن عبدالله احکام اصدار نمودند - قواعدی را که امام اعظم برای اهل ذمه مقرر داشته نهایت خوب و قوانین فیاضانه میباشند اهل ذمه در تجارت مانند اهل اسلام آزاد است و بهر رقم تجارت میتوانند که مشاغلت ورزند ـ و از اوشان همچنان محصول گمرکی تحصیل میگردد که آنرا از مسلمانان ه حاصل می نمایند ـ جزيه که در حقیقت محصول تحفظ اهل ذمه است ـ مراتب آن حسب حیثت اشخاص مقرر میگردد ـ بلکه ذمیان مفلس از اعطای جزیه نیز معاف میباشند و اگر در ذمۀ شخص جزیه اش باقی مانده بمیرد از ورثه اش تحصیل کرده نمیشود ـ وبمعاملات خانگی و مذهبی اوشان نیز اجازه داده شده که بر طبق مقررات مذهبيۀ اوشان قطع وفيصله گردد و تاجائی این امر را وسعت داده است که اگر یکی از مجوسیان دختر خویش را بحباله نکاح خود آورده باشد شریعت اسلامی نیز حرمت مذهبی او را ملحوظ داشته آن نکاح را صحیح تسلیم میکند ـ شهادت اهل ذمه را در معاملات باهمی شان نیز قبول میکند ومحالت اعزازی اهل ذمه باندازه در مذهب حنفی وسعت داده شده که آنها میتوانند که محرم محترم که یکی از مواضع متبركه ومقامات مقدسه اسلامیه است وبودن کفار را در آنجا مستحسن نمی پندارند ، بروند و در مکه معظه و مدينه منوره سکونت را اختیار کنند و در مساجد ومزارات اسلاميه بدون اجازه دخول ورزند و مجز ازان امصار مخصوصه که آنرا مسلمانان آباد نموده اند در همه جامعید های جدید آباد کرده میتوانند ـ و اگر بمقابله کفار محارب یا یکی از کفار اهل ذمه بوقوع آمده بنای مقاتله را باهم بگذارند وزیر حربیۀ اسلامیه شرعاً باید که طرفداری ذمی را نموده بهر طوریکه میتواند برای ذمی مدد برساند ـ هم چنین دیگر حقوق ومراعات نیز باهل ذمه از طرف امام ابو حنیفه عطا و عنایت شده است که از ملاحظه تمام آن چنان معلوم میشود که حقوق مسلمانان واهل ذمه یکسان است و اگر حقیقتاً گفته شود در بعض مواضع زیاده تر ازحد اعتدال براهل ذمه فیاضی نموده است ـ مثلاً این مسئله که ذمی در هیچ حالت و بهیچ کیفت از تحفظ ذمت بی نصیب وعهد شکن گفته نه میشود ـ حتی اگر با خود جمعیتی را بر خلاف حکومت