Page 255

تحفة الامان فی سیرة النعمان حصه اخری (254) تسهیلات فقه حنفیه دربارة اهل ذمه حکمرانی او احکامات جریان ودرعہد سلاطین ما بعد اسلامی (وخاصتاً درعہد فرخ مهد «امیر امان الله غازی ما»)، نیز پیشتر مرعی و معمولند. درین موضوع مسئله بزرگ کوائف قتل وقصاص اهل ذمه است – نزد امام اعظم رح خون اهل ذمه – مانند خون مسلمانان است – یعنی اگر مسلمانی قصداً یکی از اهل ذمه را هلاک نماید آن مسلمان نیز دربدل آن قصاص میشود – واگر مخطاء او را بکشد پس دیتی که از کشتن بالخطای مسلمان لازم می آید همان دیت را بورثهٔ ذمی مقتول بایستی بدهد! امام فخر الدین رازی در کتاب مناقب الشافعی خویش درین موضوع حنفی ها را طعنه زنان بدوشان تعریضاً مینویسد که «به نزد احناف خون ابوبکر صدیق رض ويك ذمی ذلیل وحقیر مساوی و برابر است» یعنی اگر ابوبکر صدیق بی جرم و بی گناه یکی از اهل ذمه را میکشت – پس نزد احناف بقصاص کشتن او نیز لازم می آمد – اگرچه علمای حنفیه در تعمیم این مسئله در هیچ کدام مقامی این مثال را که امام رازی از خود تراشیده ننوشته اند وامام رازی محض جہت بد نما کردن این مسئله این مثال فرضی را از خود نوشته است لاکن ما بکمال فخر این طعنه را قبولداریم – وبلا شبهه در نقطهٔ نظر حکومت عدل وانصاف مراتب شاه و گدا، ومردود ومقبول، یکسان است – الحق که این از جملهٔ محاسن و فیاضی های اسلام است که وی رعایای خویش را مانند خویش می پندارد – اسلام ومخصوصاً احناف باید که بر امثال این امور بر عدل و داد وانصاف خویش داد تفخر و ناز را بدهند اگر امام رازی را برین مسئله عار و و شرم می آید بیاید، باکی ندارد. باید که درین موضوع بسوی اقوال وافعال صحابهٔ کرام نگریسته شود – حضرت علی کرم الله وجهه میفرماید «من کانت له ذمتنا فدمه کدمانًا وديته کديتنا – : خون ذمی مانند خون مسلمان ودیت او مانند دیت ما است». این امر برای حضرت علی رض موقوف نیست بلکه اقوال وعقائد عموم صحابه و مہاجرین وانصار درین گفتار یکسان برقرار است – عبدالله که فرزند عمر فاروق رض بود در وقت مجروحیت پدر بزرگوارش بردو تنی از کفار ذمی مشتبه گشته آنها را قتل نمود – حینیکه حضرت