Page 197

تحفة الامان في سيرة النعمان حصه اخرى (١٩٦) اثرات خبر واحد يقينی است یا ظنی اثرات این قاعده نسبت به مسائل فقهیه در عام کلام بیشتر می افتد وهمین چیز است که در يك موقع علمی را بر خلاف « امام اعظم » داشته بود – امام صاحب بنابر اصول متذکره بالا این امر را ضروری قرار داده بود که آن مسائل وعقائد اسلامیه که متفق علیه باشند برخلاف آنها اخبار احاد قابل اعتبار شده نمیتواند مثلاً عصمت انبيا يك مسئله مسلمه اهل حق است بر خلاف این ازان خبرهای واحده که مرتکب شدن انبیاء برکبائر مفهوم میشود – بنابر اصول امام ابو حنیفه آن روایات قابل اعتبار نمیباشد – نظر بدین اصول – از ان اشکالاتی که ملاحده پیش می نمایند نجات بهم میرسد لا کن جای تاسف است که اکثری از اهل الروایت قدر دانی این اصول عمده را ننموده بد بختانه بمخالفت آن اقدام کرده اند« علامه بن عبدالله » که محدث مشهور یست در کتاب المکی خویش می نگارد ( وكان من مذهب الامام ابی حنیفة في اخبار الاحاد ان لا يقبل منها تخالف الاصول المجمع عليها فانكر عليه اصحاب الحديث فافرطوا ) نسبت باخبار احاد مذهب امام اعظم چنان است که آن خبر واحدی که بر خلاف اصولها متفق علیه باشد قبول کرده نشود برین مفکوره وی اهل حدیث تخالف نموده و این مخالفت را بدرجه افراط رسانیده اند ( این عباره را حافظ ابو المحاسین نیز در کتاب عقود الجمان عيناً نقل نموده است )۔ فرق علمی که در بین امام صاحب ومحدثین درین مبحث بوده آنیست که محدثین هر آن حدیثی را که بر خلاف اصول متفق عليه مي یافتند صحت آنرا تسلیم کنان در تاویلات آن می کوشیدند و در اکثر مقامات از تاويلات وتفسیرات غیر مفیده کار میگرفتند – و بر خلاف آنها « حضرت امام » میگفت از آنجا که این حدیث خبر متواتر ومشهور نیست اغلباً که روای آن سهو نموده و یا مرتکب اغلاطی شده اند – در همین مبحث امام فخر الدین رازی در تفسیر کبیر خويش يك مذاكره دِلچسپی پرداخته که نقل نمودن آنرا مادرین موقع يك مثال عمده ميدانيم – وی می نویسد که « من بمردی » گفتم که آن حدیثی که در آن مذکور است که حضرت ابراهیم علیه السلام سه مرتبه دروغ گفته ( ماکذب ابراهیم الاثلت كذبات ) صحیح نمیباشد زیرا که اقرار نمودن بصحت آن مستلزم این امر میگردد که نعوذبالله ابراهیم دروغ گوی بوده