Page 196

تحفة الامان في سيرة النعمان حصه اخری (190) اثرات خبر واحد یقینی است یا ظنی عدم قطعیت خبر واحد نزد صحابه تمام این احتمالات و اجتهادات مخصوص باخبار احاد است چه مساغ و مداخله همه مباحثات در اخبار متواتر و مشهور نیست ـ و بنابر همین وجوه و احتمالات نسبت باخبار احاد اراء مختلفه بظهور پیوسته اند معتزله قطعاً از قبولیتش انکار دارند و بمقابل آنها برخی از محدثین چنان شدت را روا دار شده اند که خبر واحد را قطعی قرار دادند و تنها قیودی را برای قطعیتش مشروط نمودند که رواتش ثقه و دروی انقطاع و شذوذی را دخل نباشد ـ بعضی از محدثین اگر چه به طور اصول، اخبار احاد را ظنی میگویند ـ لا کن در جزئیات احکام و مسائل اعتقادی بدان خیال نمی فرمایند ـ حضرت امام صاحب مالکی را که اندرین مبحث اختیار نموده است نهایت معتدل و يك شاهد بزرگ دقت نظرش ـ پنداشته میشود ـ وی نه مانند معتزله قطعاً بانکارش پرداخته و نه مانند دیگر ظاهر بینان چندان خوش اعتقادیش را در آن مداخله داده که کاملاً قطعیت او را تسلیم میشود ـ و این رأی وی بهمراه ارای صحابه بزرگ موافقتی دارد «حضرت عمر» عائشه صدیقه، عبدالله بن مسعود رضی الله عنهم در مواقع متعد ده در تسلیم نمودن اخبار واحده اظهار تردد نموده اند وجهش همین است که آنها نیز خبر واحد را قطعی نمیداشتند. وقتیکه فاطمه بنت قیس به پیش حضرت عمر رضی الله عنه آمده از رسول الله روایت کرد که (ولا نفقة ولا سكنى) «حضرت عمر» فرمود (لا اترك كتاب الله بقول امراة لا يدرى صدقت ام كذبت) :ـ ترك نمی کنیم امر کتاب الله را بروایت يك زنی که نسبت بروایت او گمان کرده نمیشود که راست است و یا دروغ میباشد ـ در احکام فقه تفریعات متعددۀ این قاعده موجود است ـ مثلاً اینکه از اخبار احاد فرضیت هیچ حکمی ثابت نمیشود زیرا که فرضیت محتاج بدلیل قطعی است البته که از خبر واحد ظن غالب تولید میشود که در نتیجه از ان استحباب و تسنن و بالأخر وجوب می تواند که ثابت بشود ـ بنابرین قرائت فاتحه را در نماز حضرت امام صاحب واجب و امام شافعی فرض می انگارد ـ و برین اصول احکام متفرعه نیز بکثرت موجود اند