Page 154

صحیفه ١٤٧ سیاحتنامه سه قطعه روی زمین جلد اول دین هم باشد. گفتم – اعتقاد کامل بنده هم همین است، ولی دو مسئله مرا به اندیشه و اینهمه اضطراب انداخته است. فرمودند – کدام مسئله ؟ گفتم – یکی اینکه اگر انگلیزها براستی همچنین يك شایعۀ در عالم انداخته باشند، و افکار عمومی را برین قانع ساخته باشند که افغانستان در زیر حمایت اوست این شرافت و افتخار و این آزادانه زندگانی پر مسار خود را درین مملکت غربت بيك زندگانی خالی از شرف شرمسارانه محول می یابم. زیرا در هر کس که بنگرم چنان میپندارم که بمن میگوید « این مرد افغان در زیر حمایت انگلیز است » . ثانیاً اینکه .... حضرت پدر سخن مرا قطع کرده فرمودند : – باش فرزند ! اول این شبهه و اندیشه ترا رفع کنم : اینسخن مرد که روسی از دو حال خالی نیست. یا اینست که انگلیزها همچنين يك شایعه غلط و بی اساسی را در عالم نشر نکرده باشند که جنبه اصح هم بفکر خود من همینست. زیرا اینسخن را تا بحال نه من و نه خودت نه در يك جریده دیده، و نه از زبان کسی شنیده ایم. انگلیزها مردمان عاقلی هستند. اینچنين يك كذب صريح غیر معقولی را هیچگاه ارتکاب نکرده خواهند بود . یا این است که انگلیزها بر همچنین يك اشاعه کاذبی ارتکاب کرده خواهند بود : در انحال چنانچه روسها اینسخن انگلیزها را قبول نکرده افغانستانرا دولت آزاد و مستقل دانسته اند دیگر دولتها چرا همچنین ندانسته باشند ؟ آیا بجز دولت روس دیگر هیچ کسی در دنیا از علم حقوق دول آگاه نیستند ؟ آیا شناختن حقوق استقلال وزیر حمایت بودن يك دولتی تنها منحصر بر دولت روس است ؟ درینزمان اطفال مکتب هم