Page 155

١٤٨ با احتیاجات فلاح و حیلهای رفع ضعف، انسان فضیلت‌ها و مزایای عدیدهٔ دیگرے را نیز بدست آورده میتواند. جامعه که همهٔ افراد آن باسواد و تعلیم باشند، سعید ترین جامعه‌ها است، زیرا سعادت جامعه راجع بدو امر است یکے کثرت وسایل تفاهم و تبادل افکار که مظهر اتفاق هستند، دیگر یاد داشتن اسرار کامیابی و تغلب بر احتیاجات. و این دو فضیلت را جامعه بذریعهٔ نشر مکتبها نایل شده میتواند، زیرا همان مزایائیکہ پیشتر گفتیم انسان آنها را از مکتب کسب میکند و همهٔ افراد جامعه بآن مزایا موصوف میباشند، مانع سعادت جامعه تنها تشتت آراء و نابودن وسائل تفهیم و جمع آوردن خیال عموم در یک نقطه میباشد. در صورتیکه همه مدرک و صاحب عقل سلیم باشند، البته یک فرد مصلح مقتدر شده میتواند که عموم را بسوی اوج تعالی و ترقی که اتفاق را بکار دارد سوق کنند و هر چند مکتبها و تعلیم در جامعه بیشتر باشد همانقدر این سعادت بیشتر نصیب جامعه میباشد.