Page 142

جلد اول ۱۳۳ کتاب آداب القاضی دعوٰى بحق واما اذا كان المدعى عليه خارج المصر وانه على وجهين الاول ان يكون قريباً من المصر والجواب فيه كالجواب فيما اذا كان في المصر فيعده مجرد الدعوى يستحسانا وان كان بعيداً من المصر وهو الوجه الثانى لانه بغيره ثم اذا كانت المسافة بعيدة كيف يصنع القاضى اختلف المشائخ رح فيه منهم من قال يأمر المدعى باقامة البينة على موافقة دعواه ولا يكون هذه البينة لاجل القضاء وانما يكون لاجل الاحضار والمفتى به في هذا كيف فاذا اقام أمر انسانا ان يحضر خصمه فاذا احضر امر المدعى باعادة البينة فاذا اعاد تظهرت عدالة الشهود قضى بها عليه ومنهم من قال يحلفه القاضي فان نكل اقامه عن المجلس وان حلف مرانسانا ان يحضر خصمه فلا يدافعه وعليه اكثر القضاة كذا في شرح ادب القاضى للحصامى عالمكيري واما وقتیکہ مدعی علیه بیرون شهر باشد و آن بر دو وجه ست وجه اول انکه مدعی علیه نزدیک باشد بشهر و حکم در آن مانند آن حکم است که اگر داخل شهر باشد پس باری بدهد مدعی را یعنی بخواهد قاضی مدعی علیه را مجرد دعوای مدعی از روی استحسان اگر مدعی علیه دور بود از شهر و آن وجه دوم است باری ندهد یعنی بخواهد او را پس وقتیکه مسافت دور باشد چگونه کار کند قاضی اختلاف کرده اند مشایخ رحمهم الله تعالی در ان بعضی مشایخ کسی است که گفته ست ایلهامر کند قاضی مدعی را بگذرا نیدن شاهدان موافق بدعوای خود و نیست این شاهدان برای حکم کردن قاضی بر مدعی علیه جز این نیست که میباشد این شاهدان جهت حاضر نمودن مدعی علیه و شخص پوشیده حال که عدالت او ظاهر نباشد کافیت درین شهادت پس وقتیکه مدعی شاهدان خود را گذرانید امر کند قاضی شخصی را که حاضر کند خصم او را پس وقتیکه حاضر کرد خصم او را امر کند مدعی را ب باز گردان شاهدان پس وقتیکه بازگردانید شاهدان خود را پس ظاهر شد عدالت شاهدان و حکم کند قاضی بان شاهدان