Page 135

جلد اول ۱۳۶ کتاب ادب القاضی در اینکه سخن نگوید قاضی بایکی از خصمین بزﺑﺎنی کی دیگر درینکه قاضی سخن گفتن طلب کند از مدعی یا مدعی علیه ماده طریق نوشتن قاضی صورت دعوی مدعی و جواب مدعی علیه و شاہدی ایشان من جملة اداب القاضی انه لا یتکلم احد الخصمین بلسان لا یعرفه الآخر (در مختار) و در کتاب بدایع مذکور است که از جمله اداب قاضی یکی آنست که قاضی سخن نگوید با یکی از مدعی و مدعی علیه بزبانی که آن دیگر نمیداند بآن زبان واذا جلس الخصومین بین یدیه هل یستنطقهم قال ابو یوسف یستنطقهم فیقول ایمکما المدعی فاذا عرف المدعی یقول له ماذاتدعی وقال محمد رح لا یفعل ذلك وقول ابی یوسف رحمه الله اوفق (قاضیخان) و وقتیکه بنشینند متخاصمان در حضور قاضی ایا طلب سخن گفتن میکند قاضی از مخاصمان یا نی گفته است امام ابو یوسف رح که طلب کند از ایشان پس بگوید قاضی که مدعی کدام است از شما پس وقتیکه شناخت قاضی مدعی را بگوید او را که چه چیز دعوی داری و گفته است امام محمد رح که نکند قاضی طلب را و قول امام ابو یوسف رح موافق تر است بحقایق اشیا قاضی استفسار نماید واذا ادعی المدعی شیئا علی المدعی علیه یکتب القاضی علی بیاض صورة الدعوى ثم يقول للمدعی عليه ماذا تقول فان اقر بما ادعاه المدعی اثبت اقراره فی کتابه ویامر المدعی علیه بایفاء الحق وان انکر یکتب انکاره فی ذلک ثم یأمر المدعی باقامة البينة وهذا كان فى عرفهم واما فی عرفنا المدعى يمضى الى كاتب القاضی فیخبره بکیفیة دعواه ويصورعنده صورة الدعوى ويكتب الكاتب ذلك ثم يمحى الى القاضي مع خصمه ویدعى عليه فان اقر خصمه اثبت القاضی اقراره في الکتاب ویأمره بقضاء الحق وان انكر امر المدعی باقامة البينة فان جاء المدعی بشهود شهد واعنده على الترتيب يكتب القاضی شهادة کل شاهد ويكتب اسمه واسم ابیه وجده و یترک بین کل خطین بیاضا بيا ناً لشهادة کل واحد منهم (قاضیخان) و وقتیکه دعوی کند مدعی چیزیرا بر مدعی علیه نوشته کند قاضی برکاغذ اﮔﺮ ﺑﺰﺑﺎن او دﻋﻮی ﻧﻤﯿﻔﻬﻤﺪ