Page 484

روژاپنو نسخه ۱۲ روسن صفحه ۴۷۷ اول کاریکه کرد چند نفر عقلاء اروپائی را دستورالعمل تعلیم سپاه داد وقشونی منظم ومسلح ساخت عبارت از پنجاه هزار سوار، و پیاده وتوپچی پس ازآن دید که سپاهیان استرلیج بکار سلطنت نمیخورند سی هزار نفر هم از آنها داخل صنف نظام نمود آنوقت بقوهٔ حربیه در تنظیمات مملکتی پرداخت و بزرگان خودسر واهالی پراکنده ای دورو نزدیک را ببا دن مالیات ورعیتی مجبور ساخت و بناهای چند از معبد و بلاد و بنادر گذاشت که بهر یک بنام نامی آن پادشاه اکنون موسوم است آنوقت بترتیب رعیت و کشورستانی و وسعت مملکت کوشید وبطوری اقتدار وتدابیر خود را بداءنظار جلوه داد که عموم دول اروپا با وپیروی کرده از آن قواعد بترتیبات وتنظیمات لشکری و کشوری خود پرداختند و یکی از تدابیر بطیر کبیر این بود که پس از جنگهای نمایان چند وساله با شارل دوازدهم پادشاه رومانی و فسادی عمده سپاهش مقتول وما بقی متفرق شدند وتوپخانه و استعداد وی در اردوی بطر باقی ماند و تماماً بتصرف شارل در آمد و خود بطر با چند سواری بروسیه برگشت و باندک زمانی از ناقوسها دژنگ کلیسیا ها بدفع دشمن چندین لوله توپ آماده نمود اهالی که آن استعداد ومجاهده را دیدند مایل بهمراهی بطر شده چندین هزار نفر باطراف او گرد آمده سایر اسباب لوازم و تنخواه مصارف را فراهم نموده با مساعدت بچنگ شارل فرستد واو را شکست داده دولت خود را مستقل و مقتدر داشتند و از این قبیل فتوحات ابواب کار و تدابیر و دوراندیشی بطر زیاد است که بهرکدام شرح مفصلی دارد و از راه عدالت چند انجمن ترتیب داد که در همایالت مردمان بزرگ و دانما کارآزموده و کهن سال حاضر شده ترتیبات دولتی ومملکتی را رسیدگی نمایند و انچه صلاح حال اهالی و خیر سلطنت با عنوان نموده بپادشاه عمده اطلاع دهند پس در تبن انجمن را (سناتم) نامیدند که خلاصه تمام انجمن‌ها بآنجا روزنامه شود و بشخص سلطان رسیدگی نماید و بدآن رویه اعلیحضرت امپراطور حالیه نیز رفتار کرده از صلاح رؤسای ملت خارج نبوده اینهمه از بصیرت و اگاهی بطر کبیر بوده است چنانچه نزدیک بوفات خود وصایاء نصایح چندی بیادگار گفته و در صفحه روزگار نوشته اند که در حقیقت تمام آن وصایا از روی فراست و درایت و مآل اندیشی بوده وبست وصا حبان وصایا را باید جزو مردان بزرگ و کاملین عالم شمرد ومنظور او را دانست که تا چه اندازه بملت بخیر بوده (تفصیل نصایح و وصایای خمسه پطیرکبیر) از جمله عمده امنیتی که بملت وسلاطین روس دستورالعمل داده و مؤلف بزحمت تحصیل وترجمه کرده اوّل باید بازماندگان خانواده سلطنت و دولت روس باملت خود برافت و مهربانی رفتار نمایند ورضای خاطر آنها را بخواهند و در حفظ حقوق ورعایت حال احاد وافرا ملت خود اقدامات وافیه بعمل آورند که بهنگام مجادله و محاربه با غیری رعیت داخل بر خلاف سلطان خود نباشند و بمقهوری خصم سمرایی نمایند (دویم) دارنده کان روس ابواب تجارت و آمد و شد خود را بتمام اهالی اقالیم سبعه بگشایند وبا عموم ملل ودول عالم مربوط ورایگان باشند ومعاملات خود را جاری دارند (سیُّم) شتابنده گان روس با تصال ونزدیکی راه‌های بری وبحری ممالک داخله وخارجه خود بشتابند وبهر وسیله از وسایل که مقتضی دانند در بلاد قراء دور و نزدیک خود تدارک شت بندی ومملکت در امور لشکری وکشوری نمایند و تهیه همنوع استعداد و تدابیر را در زودرسیدن امداد از این محل بآن محل بکار برند که لدی الحاجه از هر گونه لوازم خبرساز وچاره ساز باشند. (چهارم) نماینده گان روس باملت قوی شوکت اسلام و صاحبان طریقه محمدی در همیشه درکینه نورزند و محاربه کنند شمشیر