Page 12

نسخهٔ اوّل بيان الواقعه صفحهٔ پنجم و انجام امورات را جمیع دولت انگلیس محتمل شده و لقب خان صاحبی در ان اردو از امیر معزی الیه مرحمت شد و این شخص محترم درای علم و سواد و ادب و معرفت کامل است از انجهته مجدداً بلقب وکیل الدوله مصحوب شد شرح حالات این شخص در ان ایام محترم را مفصل دارم که انشاء الله در موقع دیگر بیان خواهد شد خلاصه بندهٔ مؤلف از هرات باشغال امورات مزبوره پرداخته چشم پوشی در امورات اولی باز کرده بذوق ترقی احوال خود مشغول تحصیل علم جغرافی شدم قواعد مشق نظامی را هم اموختم و بعضی الفاظ شکسته را نیز تحصیل نمودم امیدوار بمناصب که اکون امارت افغانستان بودم و خدای متعال میداند که ابداً خیانت و خلاف امیر عبد الرحمن خان اقدامی نداشتم ایا چیزی که باعث اتهام اصلی خانواده بود دوستی امنای شیر علیخان بود که زمان فرمانفرمائی انهمام با خانواده را محترم داشته و مرحمت شان در باره ما خانواده بخصوص پدرم مبذول بود آن منظور را حضرات مغرض جهت قرار داده بنای اسباب ساز را گذاشتند و امارت افغانستان و حکومت هرات را بما قدری کم لطف ساختند باز هم همان ملک و خانه و مزارع خود ساکت نشسته بکار کسی کار نداشتیم اگر بی هرات و ماموریتی از حکومت بر جوع میشد انجام میدادیم و با اهل ملک وای و زندگانی خود گرفتار بودیم تا در سنه هزار و سیصد و نه هجری که موشو جنگ بر سر اتفاق افتاد در همین گیرودار شکر کشی مدعیان بر اتهام ما افزودند اوّل کسی که چشم از ملک و عیال و زندگانی پوشید ابوی مؤلف بود و بعد خود مؤلف بصوب ایران امد در افغانستان چند نفر عمو زاده و عمه زاده مرا باعیال بگرفتاری دادند و اشیاء کارها شد تاد و نعزا انها را ببدترین عقوبت کشتند و چند نفرشان فعلاً محبوس سخت میباشند باقی حال خلاصه روز کار ما خانواده در افغانستان سیاه شد پریشان و سر گردان مانده هر کدام بجائی افتادیم اما صبر و شکر پروردگار خود دار استیم تا که از پرده بسرار چه اید پرون محض اینکه از برای مطالعه کنندگان این کتب بیان الواقعه مصیبت نباشد شرح ما تم سر گذشت آن ایام را بیان نمیکنم فقط مقصودم تالیف کتاب و تعلیم اداب دست تا بیقه سر گذشت خود مؤلف و مطالب دیگر برسیم در سن هیجده سالگی بیرت عشق مجوب مجازی بسم فتادم کم کم تنجهتی بدست و دلدادی نشان فصلیحی شدم نه اینکه موافقی برای عرفا و قابل استماع اشخاص محترم اشعاری بنظم آورده باشم لیکن چون بلبل بباغ و جغد بویرانه تا حدّی بکس بقدر همت خود خانه ساخته کتابی سر حدّی تخلص دارم بچهار صد غزل از حرف یا الف الی آخر حروف تهجی بقانون ردیف سرودم از انجا که اهالی افغانستان مردمان با ذوق و عشق بازی هستند روزی چند نفر از رفقای حستم محترم که بباغ ما مهمان بودند بمرتبه پیری بود آن منظومه را که از برای مطالعه آنها آورده بودند از میانه بقت بردند و بعد از چندی اقرار دادند بر اینکه کتاب شما را برده ایم و اکنون نزد ماست اما اشعار او را بخود مینویسیم و اصل کتاب بمستر و میداریم اما از استر داد قطره زدند مؤلف هم برای آن کتاب که با ذوق فطرت ساخته بود و ناحق از میان رفت خیلی افسرده شدم و نفرین در حق آن مهمانان خاین کردم بزرگ آنها که آخندزاده ملّاغیاث الدین بود با دکته تیغه دیوا مرضی شد و مرد چون در آن کتاب مدح ائمه علیهم سلام هم درج بود باز هم انرا حسد خداوند پیش امد کارها هم شکلی پیدا گرفت ماده وای این گونه چیز ها نداشتم تا در این اوان که بخراسان حاطم از کثرت مدعیان و هرزه گی سخنوران افسرده و دلم پرشود بود شبسی که او را انچه در سینه دز نام نطق و بیان برآید. بتجویز تالیف این کتاب همت کماشتم چو دیدم در بد هما نیز ابقا نیست ز هجرت هزار وسیصد هشت شب جانفرسای هاز دل شنیدم از استاد زل که پنهان فی یجز و شید از ناسف همی میگفت کی افسرده یوسف پیمان