Page 8

(ج) بهرهٔ همگانی نیست . «تاگور» در «باغبان» مظهر اعجازیست در خور ستایش : آن اینست که يك دل حساس را رابط آب و گوهر درد وهستی ساخته است . این گفته در حق همه آثار او صدق میکند و بدرستی که راستی همین است . زندگی انسان شمعیست که شعلهٔ آن در میان دودهای خود میدرخشد . دردها ، آرزوها، عواطف و اندیشه ها پروانه های آنند . انسان بدور «حیات» میگردد . بیباکی پروانه او را پیروز میسازد، زیرا این پرندهٔ بیباك ترس را از بالهای لرزان خود دور کرده است . اما انسان عواطف خود را اسیر اندیشه نگهداشته است و اندیشه یگانه بادار این مخلوق است که وی را با سارت جاوید «از خود نگذشتن» سپرده است . « تاگور » درمیان انسانهای با اندیشه ، نزدیکترین همه به پروانه است . پروانه ایکه آنقدر بر شمع نمیزند که بر گل می نشیند. از ینست که تاگور از «زندگی» به «جمال» میگراید و در معبود کل، جزء حقیقت را میگزیند . در گورستان شرق که نکهت کافور آنرا هوای زمان بباد نیستی سپرده و حوادث اعصار هستی آنرا زبون و نا بود کرده است ، «تاگور» شمعیست که بر مزار خود میسوزد . پرتو این شمع، در دایرهٔ شعاع خود، از سرحد تابش تا حدتير كى،يك روشنائی درخشان است که دیده میشود . اما آنچه را که میجوئیم همیشه در پرتو آن نمیتوان یافت؛ زیرا به عقایدیکه از آن او نیستند هنوز معتقد است ، بی آنکه هماره التفات کند که او آمده است و آن عقاید رفته اند .