Page 32

- ١٨٥ - حکومت سردار سلطان احمدخان در هرات در خلال این واقعات دولت برطانیه میخواست از راه مظاهره، قوه ایران را از هرات منصرف سازد و از همان تجارب گذشته استفاده کرده در ماه نوامبر ١٨٥٧ (١٢٧٣ه ق) عسکری تحت قیادت «جميز اوترم» از راه دریا بطرف ایران اعزام کرده بود که عسکر مزبور در همان آوانیکه کنفرانس جمرود بین سرجان لارنس و امیر دوست محمد خان منعقد میشد بر بندر بوشهر در جنوب ایران حمله کرده آنرا متصرف شده بود و حکومت ایران از اثر این اقدام برطانیه که با اعلان جنگ توأم بود سراسیمه شده موافقه کرد تا هرات را تخلیه کند (٤ مارچ ١٨٥٧ع - ۱۲۷۳ ه ق) و عسکر ایران بتاریخ ٢٧ جولائی ١٨٥٧ ع ( اواخر ۱۲۷۳ه ق) هرات را تخلیه نمودند . ولی ناصر الدین شاه که از اشغال و مخصوصاً الحاق هرات مثل اجداد خویش مایوس شده بود به فکر افتاد تا از طریق سیاسی هرات را تحت رسوخ خویش نگهداشته از ملحق شدن به حکومت مرکزی افغانستان مثل زمان اسلاف خویش بازدارد و هم طوری کند که حکمران هرات مخالف انگلیس باشد پس سردار سلطان احمد خان را که از مدتی در دربار ایران برای همچه یک مقصدی پذیرفته شده بود - واز یکطرف مخالف امیر و از طرف دیگر دشمن دیرینه انگلیس بود – تکلیف کرد تا حکومت هرات را بکف یگيرد. ولی چون از سردار موصوف و دوستی دائمی او با خود مطمئن نبود - محمدعلم خان بن رحمدل خان وشیرعلی خان بن مهردل خان را نیز که در ایران بودند با او همراه و در حکومت هرات شریک ساخت ( رمضان ۱۲۷۳ ه ق مطابق فروری ١٨٥٧ ع ) لیکن سردار موصوف که شخص استقلال پرستی بود - آن ها را در حکومت هرات موقع نداد. چنانچه اول الذکر را بزودی بایران تبعید کرد که در راه از دست دزدان کشته شد و اخیر الذکر پس از مدتی که وزیر او بود چون در سیاست خارجی با او موا فقه نداشته طرفدار انگلیس بود به قندهار آمد و امیر دوست محمد خان معاش سابقش را برقرار ساخت – اما برای سلطان علیخان بن کهندل خان و اولاده وزیر یار محمد خان به مشوره ایران معاش مقرر کرد. سردار سلطان احمدخان که از طرف حکومت ایران لقب(سرکار) را حاصل کرده بود در هرات حکومت مستقلی تشکیل داد که اگرچه لقب شاه را نداشت باهم مثل زمان سرداران قندهار تمام اقتدار حکومت در کف او بود اما ایرانی ها که هیچگاه در معامله هرات از راه صداقت پیش نیامده بودند - با وجود معاهده که با انگلیس عقد کردند و در آن عدم تعلق خود را به امور هرات تجدید و تائید نمودند - معهذا عساکر خویش را در غوریان و سرخس نگهداشته بودند و مترصد بودند که اگر چنانچه بلوای شدید عساکر هندی در بنگال کسب وخامت نماید دوباره بر هرات حمله کنند لیکن انگلیس ها ظاهرا برای تطبیق مواد عهدنامه ایران و انگلیس و باطناً برای درک افکار سردار سلطان احمدخان هیئتی را تحت اثر میجر تیلر از بغداد بطرف هرات