Page 15

(۱۶۸) و مانند یک فرزند مطیع و فدا کار و یک رعیت تابع و حاضر خدمت، برای قبول اوامر او اظهار آمادگی نمود اما ملت که تاجدیشی دوم امیر را تنها و تنها از اثر فدا کاری ها و عرق ریزی های وزیر اکبرخان دلیر میداند در سجع مهر امیر این بیت را که از قریحهء یکی از شعرای و ملی نمایندهء افکار ملت بود ثبت نمودند. بزد زفضل وعنایات خالق (اکبر) امیر دوست محمد دوباره سکه بזר خلاصه امیر دوست محمدخان پس از سه سال و ۴ ماه ترک سلطنت دوباره بر تخت کابل جلوس کرد و از طرف دیگر سرداران قندهار که در ایران علاقهء مروس از طرف شاه ایران بحیث جاگیر وشهر بابک کرمان مرکز بود و باش آنها و یک لک روپیه معاش سالانه برایشان تعیین شده بود ودرین مدت به موجب معاهدهء که ایران با انگلیس داشت اجازهء داخل شدن به افغانستان را حاصل نکرده بودند پس از نشر خبر تخلیهء افغانستان باشارهء انگلیس از طرف شاه ایران اجازهء حرکت به طرف افغانستان حاصل و از راه سیستان جانب قندهار حرکت نمودند و صفدر جنگ را که هنوز در قندهار مانده ومردم بـرا و اعتماد نداشتند شکست داده فرار هند ساختند ـ و خود حکومت خـویش را دوباره بدست گرفتند و باین قسم اوضاع قبل از سال ۱۸۳۹ ع (۱۲۵۴ ه ق) دوباره در افغانستان عیناً بـرقرار شد مثل اینکه هیچیک واقعهء رخ نداده و امیر دوست محمد خان امیرکابل وکهندل خان و برادرانش زمامداران قندهار ویار محمدخان الکوزائی که کامران شاه سدوزائی را بقتل رسانیده بیود بلا وقفه پادشاه هرات بوده باشند. و باینطریق انگلیها پس از سه سال و هشت ماه تسلط در افغانستان (از صفر ۱۲۵۵ ه ق تا رمضان ۱۲۵۸ ه ق اپریل ۱۸۳۹ـ نوامبر ۱۸۴۲ع) از اثر عدم انقیاد ملت افغان ، مملکت را مجبوراً ترك گفته یک اردوی معظم خویش را ـ علاوه بر(پرستیز) ونفوذ معنوی خود در افغانستان چه بلکه در تمام شرق ـ بطور جبران ناپذیری از دست دادند. درین سه سال و هشت ماه نیز چنانچه شرح دادیم حالت انگلیس ها همیشه خوار وزبون بوده و از هرطرف باشورشـ وغای ملت مواجه بودند که نمونهء این خواری وزبونی همانا معاهدات مغلوبانهء ایست که با سران ملی منعقد کرده و میخواسته اند بهر شرط وقراری که سران ملت به آنها رفتار کنند ـ جانی بسلامت بکشند تا اینکه این آرزو نیز باثر عدم صداقت در معاهدات و کوشش ایشان در نفاق اندازی بین سران ملی ، برآورده نشده ، تمام قوای آنها از بزرگ تا کوچک طعمهء شمشیر بیدریغ افغانهای غیور گردید. این بود جریانات و نتائج دورهء اول لشکرکشی انگلیس به افغانستان. بهر حال مولفین انگلیس نسبت باین لشکرکشی، خودشان خوبتر قضاوت کرده و احتیاج به تفصیل وموشگافی را برای ما نگذاشته اند . موهن لال مولف کتاب حیات امیر دوست محمد خان که کتاب