Page 648

(٦٠٣) سلطان دور نشده است چنانکه گوید محمود درباره تقرر وی بحکومت هند باخواجه بزرگ گفت ایاز پس بناز وعزیز آمده است وازسرای دور نبوده وعطسه بدرع است اما گرم وسرد نچشیده وهیچ تجربت نکرده است (١) اما آنچه بیشتر قابل توجه است ومورخان آنرا فرو گذاشته اند مسئله قرابت سلطان با ایاز است که عوفی آنرا از مقامات ابی نصر مشکان ذکر می کنند واز گفته ابی نصر بر می آید که سلطان خواهر ایاز را در حباله نکاح خویش درآورده بود : ابونصر می گوید شبی درخدمت سلطان بودم چون مجلس خالی شد سلطان پای دراز کرد و گفت پای مرا بمال مرا یقین شد که هر آئینه با من سری خواهد گفت آنگاه گفت مدتی است میخواهم خواهر ایازرا در نکاح خویش آرم اما میترسم مرا عیب کنند تو درین باره چه گوئی آیا در کدام تاریخ خوانده ئی که پادشاهان بنده زاد گان خود را درنکاح آورده باشند ابونصر گوید من خدمت کردم و گفتم امثال این درجهان بسیار واقع شده وحتی ملوك سامان نیزموالی خودرا عقد کرده اند عالمیان این معنی را جز برکمال عفت ودیانت پادشاه حمل نکنند وحکایتی چنددرین باره نمودم سلطان را نهایت خوش آمد و گفت مرا از رنج رها نیدی وبعد از دوروز خواهر ایازرا در عقدخویش درآورد(٢) عروضی سمرقندی داستان محمود و ایاز را محبتی خالص وعفیف می داند از شعرای دربارمحمود دربارۀ ایاز همان دوبیتی عصریست که فی البدیهه در حضرت سلطان گفته وسلطان امرداده که سه مرتبه دهان اورا ازجواهر پر کنند ـ ودوبیتی که عضایری گفته وطرف عنایت سلطان واقع شده فرخی درمدح ایاز قصیده غرائی دارد که ما چند بیت آنرا درخاتمه (۱) بیهقی صفحه ٢٨٥ ٠ (۲) جوامع الحكايات ورق ۲۷۹ ٠