Page 134

(۱۰۳) وهكذا بواسطة ولایات شرقی خراسان فلسفه وطب هندوستان داخل کشور عرب گردیده ، و از مجموع آنها بناء تمدن جهان شمول اسلامی در روی زمین ریخته شد ، آن تمدنی که حلقهٔ وصل بین تمدن قدیم وتمدن جدید گیتی بشمار رفته ، وتمام ظروف زمانی قرون وسطی را پر ، وسلسله تمدن قرون اولی را با قرون اخری مربوط کرده است ، لهذا تمدن اسلام اگر شاگرد تمدن قدیم جهان بوده هم استاد تمدن جدید دنیا شمرده میشود ، در حالیکه یونان نیز موجد تمدن قدیم نبوده و آن را از تمدن های قدیم شرقی چون فنیقه و آشوری ومصر وغیره اتخاذ کرده است ، درهر حال عرب واسلام هرچه را از هر کجا که گیر افتاد آنقدر توسیع وتکمیل کردند که بدرجه ایجاد رسید ، مسلمین به تمام علوم وفنون توغل ، والجبیره را ایجاد کردند ، طب یونان را ترقی داده و بادوا سازی یکجا پیش بردند، وعلوم حساب هندسه کیمیا، نباتات حیوانات را بشکل کاملتری بنا نهادند علماء بغداد نشان دادند که هیئت غیر از نجوم است، وهمین ها بودند که آثار بطلیموس را ترجمه ولی آنچه راغلط یافتند تصحیح وتعدیل نمودند، مسلمانان جغرافیا و نقشه های بحری را ترتیب وقطب نما را ایجاد، وقسم بزرگ تجارت دنیا را از خشکه به آب انداختند، مسلمین بودند که امتعهٔ چین وهند را به اسپانیا و از اسپانیا را تا سیبریا رسانیدند . قسمت بزرگی از آلات ووسایل حرب، حرفت ، زراعت ، وغیره ، باساعت ، کاغذ ، آسیای بادی ، وفن نقشه کشی وجغرافیا با حبوب و اشجار مثمره که در بر اعظم او رو پا در قرون وسطی معمول و مستعمل بود - از طرف مسلمین وارد آن سرزمین گردید . بطور مختصر در تمام قرون اولی ووسطی هیج ملتی در روی زمین از کشور یونان بیشتر علما و حكما پرورش نداده است ، در حالیکه میتوان در برابر هر نفر عالم یونانی صد نفر عالم مسلمان را حساب کرد