Page 133

(۱۰۲) خراسان مفتوحه گردید حتی لغات عرب در زبان دری که زبان ملی بود قبول شد و با لاخره زبان نوین دری مرکب از لغات عرب بوجود آمد که تا امروز باقیست بعض از ممالک مفتوحه عرب بدرجه در زیر تاثیر این دو سلاح قوی واقع شدند که بکلی بيك کشور و ملت عربی تحویل یافتند از قبیل مملکت مصر و بعض هم قرنها دوام نمود تا توانستند زبان و ملیت خویش را ازین تحلیل و تمثل نگهدارند چون کشور فارس . در هر حال عرب ها ملت بدوى و طبعاً از صنعت، حرفت ، علوم و مدنیت و نظم و تربیت اجتماعی محروم بودند، و بعدها چون در سایه همایون اسلام دائره نفوذ ، اجتماع ، سیاست و اختلاط شان با اقوام و ملل مختلفه روی زمین روز بروز وسیع شده میرفت لابد بقبول نظم و تربیت و علوم وفنون ملل متمدنه نیز پرداختند . از ظهور اسلام تا انجام دوره اموی متجاوز ازيك قرن عصر تدین و جهاد و کشور کشائی عرب بود، درین عصر عرب دین و زبان خودش را در کشورهای مختلف نشر نمود اسفار جنگی و تشکیل مهجر های عربی در حصص مفتوحه آن امپراطوری، نژاد عرب را با ملل دیگر نزديك ، وقبول اسلام از طرف مردم سلسله خویشاوندی و ازدواج را بین فاتح و مفتوح بر قرار ساخت. درین دوره عالم عرب فقط در قرآن وحديث وفقه غور میکرد و چون ملل مفتوحه اشارات قرآن کریم را نمیدانستند لهذا علم تفسیر بمیان آمد، همچنین از جمع نمودن اقوال حضرت پیغمبر علم حدیث ، و از شرح حلال و حرام و فرایض و احکام، علم فقه تدوین یافت . در دوره عباسی از يك طرف فلسفه یونان و فروعان آن از قبیل طب، منطق، طبيعيات ، كيميا، نجوم و ریاضیات بواسطه مدرسه اسکندریه در غرب، ومدرسه چندیشاپور در شرق ، و از طرف دیگر آئین جهانداری و سیاست، وتاريخ وقصص از مملکت فارس، و از طرفی هم فن انشاء و ترسل و رياضيات و نجوم از کشور خراسان