Page 56

تو پادشاه جهانی جهان زدست مده که پادشاه جهان را جهان بکار آید زن دیگر که حیات نام داشت جوابداد :ـ جهان خوشست ولیکن حیات میباید اگر حیات نباشد جهان بکار آید (۱) خاتون سوم جهانگیر فی البدیهه این بیت را گفت : جهان وحیات همه بیوفاست فنا را طلب کن که آخر فناست درین اثنا دلارام که تا آنوقت خاموش بود و در اطراف مسئله شطر نج فکر میکرد با این فرد مشکل جهانگیر را حل نموده او را از باختن نجات داد : شاها دورخ بده و دلارام را مده پیل و پیاده پیش کن از اسپ کشت ومات این چند شعر نیز از آرام است : به آه وناله کردم صید خود وحشی نگاهانرا بزور عجز کردم رام خود این کج کلاهانرا محو از دل خود ساز همه نقش عدم را منزلگه اغیار مکن فرش حرم را سرمایة عقبا بکف آور که مبادا تقدیر کشد برسر تو تیغ دودم را بنوشیدم سحر گه چون شراب ارغوانی را گرو کردم بجام می لباس پارسائی را شدم همدم بمیخواران به خلوت خانه حیرت شکستم ساغر و پیمانة زهد ریائی را گرفتم دامن صحراشدم هم پیشة مجنون سبق آموز گشتم درس عشق بی نوائی را * * * (فنا) فنا تخلص فناءالنساء بیگم یکی از زنان جهانگیر است و در تذکره ها (۲) سه بیت ذیل را بنام او ضبط کرده اند . هنگام سحر دلبر من جلوه گر آمد صد فتنة خوا بیدة محشر بسر آمد مکن تکرار ایدل هر نفس درس محبت را مده در هر دو عالم نشئه صهبای حیرت را من از فراق تو الماس غم بدل خوردم تو دل شکستی وسودای وصل ما خوردی * * * ( بزرگی ) بزرگی در اوایل قرن یازده درعهد جهانگیر در کشمیر زندگی میکرد در جوانی رقاصه بودولی در اواخر این فن را ترك نموده گوشه نشین شد چون اشعار خوبی میسرود شهرت اوزیاد شده رفت روزی چهار نفر شاعر بدیدن او آمدند ولی بزرگی آنها را نپذیرفت وقتیکه خواستند دور شوند عرب بچه ای را دیدند که داخل خانه شاعره گردید شعرا بر آشفتند و رباعی ذیل را نوشته برای بزرگی فرستادند . (۱) در بعضی تذکره ها این مشاعره را از زنان شاه اسماعیل اول صفوی میدانند ( رجوع شود بحیات ) صفحه . (۲) تذکرة الخواتین ومشاهیر نسوان .