Page 37

٢٤ - زایری - زایری یك شاعرۀ زبان فارسی بوده نام اصلی ومولد او معلوم نیست. «مشاهیر نسوان» حیات اورا در حدود سالهای هشتصد وهشتصد و چند هجری مینویسد این غزل از اوست : غزل خوردن خون دل از چشم تر آموخته ام خون دل خورده ام و این هنر آموخته ام شیوۀ عاشقی و رسم نظر بازی را همه از مردم صاحب نظر آموخته ام کار من بی تو بجز خون جگر خوردن نیست طرفه کاریستکه خون جگر آموخته ام ناصحا چند کنی منع من از عشق بتان من ز استاد ازل اینقدر آموخته ام زا یری بهر طواف حرم کوی کسی صبح خیزی ز نسیم سحر آموخته ام ( مهری ) نام این شاعره مهرالنساء بود و مهری تخلص مینمود . در اوا سط قرن نهم در هرات حیات داشت و زوجۀ حکیم عبدالعزیز طبیب شاهرخ میرزا پسر امیر تیمور بود مهری خیلی ظریف وشوخ بود و از زنان فاضله و شیرین سخن زمان خود بشمار میرفت از این سبب بمصاحبت و ندیمی ملکه گوهر شاد بیگم زن شا هرخ میرزا نایل گردید . شوهر مهری پیرمرد بود و مهری او را دوست نداشته دلبختۀ مسعود ترخان خواهرزادۀ گوهرشاد بیگم بود . گویند روزی هردو در برج قلعه نشسته بودند حکیم عبدالعزیز را دیدند که از زیر قلعه میگذرد . مهری بدیهتاً بیت ذیل را سرود :ـ کردم بر اوج برج مه خویشتن طلوع هان ای حکیم طالع مسعود من نگر (١) حکیم از ماجرای عشق او آگاهی یافته نزد شاهرخ شکایت زن خود را کرد وخوا هش حبس اورا نمود . مهری چندی در زندان ماند ولی بالاخره یك رباعی برای شاهرخ فرستاده از حبس رها شد . مهری یکی از برجسته ترین شاعران زبان فارسی است ولی متأسفانه اکثر اشعارش از بین رفته وجز چند فرد متفرق چیزی در دست نیست . ( غزل ) حل هر نکته که بر پیرخرد مشکل بود آزمود یم بيك جرعۀ می حاصل بود گفتم از مدرسه پرسم سبب حرمت می در هر کس که زدم بیخود و لا یعقل بود خوا ستم سوز دل خویش بگویم با شمع داشت او خود بزبان آنچه مرا در دل بود (١) لطایف نامۀ فخری ( صفحه ٢٨٤ )