Page 27

سیده بیگم (علویه) سیده بیگم دختر سید ناصر نامی از اهل جرجان است و هم عصر رشید وطواط بود ، یعنی در اوائل قرن ششم میزیست . شیرعلی خان لودی در ( مرآت الخیال ) (۱) او را بنام علویه یادمی کند ، اما در تذکرهای دیگر به ( سیده بیگم ) معروف است وطوریکه از غزل ذیل معلوم میشود ، خودش نیز تخلص خودرا در مقطع (سیده ) مینویسد : دلی دارم به پهلو بیقرار از هجر یار خود چه گویم پیش بیدردان ز درد بیقرار خود؟ بدرد دل چنان گریم که خون گردد دل خارا چویاد آرم من سرگشته ازیار و دیار خود از آن پیوسته در عالم چنین سرگشته میگردم که می بینم چوزلف اوپریشان روزگارخود گلی از باغ وصل او نچیدم بر مراد خود چوغنچه گرچه خون دیدم دل امیدوار خود زاعضا دارد گوش یکبار آن جفا پیشه اگر در پیش او صدبار گویم حال زار خود بکار خویش حیرانم که ازعشق بتان هرگز سروسامان نمی بینم من مسکین بکار خود ازین سوزیکه من دارم زعشق او پس از مردن خوامم سوخت آخر سیده لوح مزار خود سیده بیگم صاحب فضل و کمال بود ومؤلف ( مشاهیرنسوان ) دیوان او را دیده ، از آن تعریف می نماید . چند شعر ذیل را بجواب رشید وطواط و بمدح کسی گفته : زهی بقای تو در نامه ابد مسطور زهی ثنای تو از خامه ازل مذکور منا قب تو بر اوراق مکرمت مکتوب فضائل تو بر الواح مملکت مسطور خصال تو همه برکسب شهرت موقوف فعال تو همه بر بسط مکرمت مفطور سرشت ذات شریف تو از مالب پاک بهشت طبع لطیف تو ازمعایب دور ! (۲) مطربه کاشغری مطربه از اهل کاشغر و در حرم طغان شاه بود ، بقول ( نمونه ادبیات تاجیک ) در قرن ششم حیات داشت وابو صاحب تاریخ گزیده رباعی ذیل را که دروقت غالب شدن خوارزم شاه برسلاطین غور سروده است ، آورده ، و از آن معلوم میشود که در اوائل قرن هفتم هنوز زنده بود : شاها زتو غوری به لباسات بجست مانندۀ موزه از کف پات بجست از اسب پیاده گشت ورخ پنهان کرد فیلان بتو شاه داد وز مات بجست نمونۀ دیگر اشعار او مرثیه ایست که بر مرگ طغان شاه گفته : درماتمت ای شاه سیه شد روزم بی روی تو دیدگانم خود بردوزم تیغ تو کجاست ای در یغا تا من خون ریختن از دیده باو آموزم (۱) مرآت الخیال ، صفحه ۲۳۹ (۲) ریاض الشعرا ، صفحه ٣٩٦