Page 28

فصل دوم قرن هفتم ، هشتم ونهم در نیمه اول قرن هفتم خاك فارس میدان نبرد های خونین لشكریان چنگیز خان با خوارزم شاهیان و ترك و تاز مغل بود تا اینکه درسنه ٦٢٨ با قتل جلال الدین خوارزم شاه این سلسله انقراض یافت و فارس تسلیم اطفال چنگیز كردید ، ولی تاسنه ٦٥٤ ، همین زمانیكه هلاكو فتنه اسمعیلیه به فتح و تسخیر قلاع قهستانی و دره های جنوب البرز فرو نشانده زدوخوردها دوام داشت . بعد از آنكه ایل خانان فارس را تا حدود آسیای صغیر در تصرف خود درآورده وبرهمه حریفان غالب آمدند در طی یك قرن سلطنت آنها در سر تاسر مملكت نسبه آرامی و صلح حكمفرما بود و این سلسله با آنكه چندان صاحب فضل نبودند ، در ترقی دادن علم وادب وتشویق فضلاء وشعراء كوتاهی ، طوری كه درین عصر چند تن از بزرگترین شعرای زبان فارسی مانند سعدی ( علیه الرحمة ) خواجو و غیره ظهور نمودند . در طبقه نسوان نیز درین عهد چند شاعره درفارس وچند شاعره دیگر در هندوستان شهرت داشتند . سلسله ایل خانان بامرگ ابوسعید بهادر در سنه ٧٣٤ خاتمه یافت ، چه با آنكه انوشیروان آخرین پادشاه مغل تاسنه ٧٠٦ سلطنت نمود، اعتبار كلی در حقیقت بدست امرا و بزرگان بود و درایران ملوك الطوائفی روی كار آمد ، تااینكه در سال ٧٨٢ لشکر كشی های امیر تیمور به خراسان و فارس شروع شد و دیری نگذشت خاك این ولایات جزء دولت عظیم تیموری گردید كه از دهلی تا دمشق واز بحیره خوارزم تا خلیج فارس وسعت داشت ، بعدازمرگ او این دولت تجزیه گردید ، اگرچه شاهرخ میرزا بن تیمور توانست تا اندازه ای آتش اغتشاشات را خاموش سازد و قدرت قلمرو خود را حفظ نماید ، اما بعدازمرگ او زدوخورد های خونین بین احفاد تیمور وامرای مختلف شروع شد ودوره هرج ومرج پیش آمد . آخرین پادشاه تیموریان هرات میرزاحسین بای قرا كه یكی از مشهورترین سلاطین این خاندان است از سنه ٨٧٥ الی ٩١١ حكومت نمود و درین مدت در مملكت او نسبه راحت و آرامی وجود داشت . علاوه بر آن این سلطان فاضل و دانش پرور كه بزبان فارسی و ترکی شعر می گفت دراثر تشویق و به كمك وزیر دانشمند وعالم خود امیر علی شیر نوائی فضلاء وشعرای بیشماری بدربار خود گرد آورده ، صلات گرانی به آنها اعطا می نمود وآنها را به نوشتن اشعار و به كار تشویق می كرد ، طوریكه عصر این پادشاه عصر طلائی ادبیات وصنعت گفته میشود . گویند در زمان اوهمه ساكنین شهر هرات كه پایتخت سلطنت اوبود شاعر بودند و حتی قصابان و بوت دوزان وخیاطان شعرمی سرودند، پس عجیب نیست كه در قرن هشتم كه زمان هرج ومرج و جنگهای خونین بود كمتر شاعره ها بوجود آمده اند ، واگر بوده اند هم آثار و اشعار ایشان مفقود شده ، ولی در قرن