Page 24

خود مقرر نمود ، چه در بعضی تذکره ها (۱) او را بنام «مهستی ( پیره ) یاد میکنند . بعد از چند سال توقف بدر بار سلطان سنجر ، مهستی به گنجه مراجعه کرد ، با امیراحمد پورخطیب ازدواج نمود ، چند فیده آقای نوزاد درین هنگام تحولی در افکار او روی داده ، از زندگی سابق خود پشیمان و بیزار گردیده و خواست حیات نوینی شروع نماید هردو براحت و عزت تا پایان زندگانی در گنجه بسر بردند و ازینکه آیا صاحب فرزندان شده اند یا نه اطلاعی در دست نیست . تاریخ وفات مهستی نیز معلوم نیست . آقای فریدون نوزاد آنرا بیکی دو سال بعد از مرگ نظامی ، یعنی در سنه ۵۷۶ یا ۵۷۷ میداند، اما فراموش نباید کرد که این تاریخ نیز مانند تاریخهای دیگر حیات مهستی یقینی نیست. خلاصه اگر آنچیزهای را که دربارۀ این شاعره بزرگ بطور یقینی میدانیم جمع کنیم معلومات بسیار مختصری بدست می آید . نام او ( منیجه ) یا ( منیژه ) بود ، مهستی یا مهستی تخلص می نمود ، در قرن ششم(۲) در شهر گنجه میزیست ، مسافرتهای زیادی کرد و چندی بدربار سلطان سنجر سلجوقی بحرث دبیری بسر برده ، بالاخره به گنجه مراجعه نمود و با امیر پورخطیب ، خطیب این شهر، ازدواج کرد و در همانجا وفات نمود . یگانه چیزی که میتوان بصورت قطعی گفت آنست که مهستی هر که بوده و در هر عصری که حیات داشته ، شاعره برجسته و باذوق و در فن شاعری استاد بود و از آن زمان تا کنون شاعره دیگری بپایه او نرسیده و همینکه او شده ، نام او در صف بزرگترین شعرای زبان شیرین فارسی مانند انوری وعمرخیام که هردو معاصرین او بوده اند ، قرار میگیرد . مهستی اکثراً رباعی میسرود ، ولی قصائد و غزلیات و قطعات نیز داشت . متاسفانه تقریبا همه اشعارش از بین رفته و جز تعداد مختصری که در تذکره ها ضبط وثبت مانده چیزی برای ما نرسیده . اينك آن اشعاری که در دسترس است : رباعی ( ۱ ) من عهد تو سخت سست میدانستم بشکستن آن درست میدانستم هر دشمنی ای دوست که با من کردی آخر کردی ، نخست میدانستم ( ۲ ) آن بت که رخش رشك گل و یاسمن است و زغمزه شوخ فتنه مرد وزن است دیدم برخض لطیف چون آب روان آن آب روان هنوز در چشم من است ( ۱ ) تذکره دولتشاه سمرقندی و مقاله مسلسل آقای سعید نفیسی در (سالنامه فارس) سنه ( ۱۳۱۳ ) . ( ۲ ) بنا بر کتاب قلمی که در تصرف آقای رشید یاسمی بوده ، در قرن پنجم ، در عهد سلطان محمود غزنوی حیات داشت .