Page 76

(٥١) با وصف این حال یادگارهای فراوانی چه از خاك و چه از باشندگان غرب سند در آنها موجود است بهرحال عجالتاً به این مطالب کاری نداریم زیرا حدودی که سرودها در آن سروده شده است بان شرح خواهد یافت لذا به این می پردازیم که این سرودها یعنی مجموعهٔ چهار کتابی را که ذکر شد «سرودهای معلوم» میخوانند زیرا به هر کیفیتی که بوده دهن به دهن تا بعصر ما رسیده است . آنچه درین مبحث گفتنی هستیم این است که سرودهای آریائی منحصر و محدود به همین آثار منظوم فوق نمیباشد بلکه یادگار و نمایندهٔ يك دورهٔ ثقافت ادبی بزرگی است که شواهد قدیمهٔ آن بکلی از بین رفته چنانچه خود سرودهای ویدی باربار به این مطالب اشاره میکند . اگرچه بالتفحص اشعار مجهول ویدی بدست نمی آید معذالك تذکار آن از نقطهٔ نظر مراتب تاریخی ادبیات ویدی در آریانا خیلی مهم است زیرا سرزمینی که در آن سرودهای مجهول سروده شده سرزمین آریانا و مخصوصاً قسمت بلهیکا یا بخدی زیبا است. تصریح مطلب اینکه سرودهای مجهول بین عصر ویدی و زمان استقرار آریاها در حوزهٔ اکسوس (باختر) بمیان آمده و این خود وانمود میکند که سرودهای مجهول باید سراسر در آریانا و حصهٔ زیاد آن در حصهٔ شمال هندوکش بمیان آمده باشد پیشتر گفتیم که (سرودها) در حقیقت منظومه‌های روحانی بود که از زبان آریائی‌ها بیرون شده و چون آریائی‌ها پیش از شروع مهاجرت در بخدی هم زبان به توصیف عناصر طبیعی کشوده طبعاً حکم میتوان کرد که اولین پارچه نظم و شعر در شمال هندوکوه سروده شده است و چون مهاجرت شروع نشده بود اثرات آن به دیگر نقاط انتشار یافته نتواست. همین طور سرودهائیكه در اوائل مهاجرت در سایر نقاط شمال هندوکش یا جنوب آن ظهور نموده است هم بواسطهٔ قدامت شواهدی از خود باقی نگذاشته و از همین جهت است که در سرودهای ریگ وید که قدیم ترین حصهٔ اشعار معلوم را تشکیل میدهد از رود کابل و سوات و کرم