Page 335

(۳۱۰) کابمگر این پارچه را از متن اوستا از فقره ۳ و ٤ ایان یشت یا یشت ٥ نقل کرده و در اطراف آن تبصره کرده میگوید : « آنچه که بالا ذکر شد تصویر رودخانهٔ بزرگ و پر آبی است که دارای معاونین متعدد میباشد و اگر به اصل مسکن ملت اوستائی ، آنطور یکه از خلال معلومات جغرافیائی خود اوستا بر می آید نگاه بکنیم بلاشبهه ملتفت میشویم که «اردوی سورا» عبارت از رودخانه اکوس (آمودریا) است و کسانیکه مسکن ملت اوستائی را بطرف غرب قرار میدهند برای تعین رودخانه «اردوی سورا» هیچ چیزی در مقابل خود ندارند . » (۱) ملتفت باید بود که «اردویسورا اناهیتا» تنها نام جریان آب رودخانه اکوس نبود بلکه «بنزانا» یا ژنی این رودخانهٔ بزرگ را هم نمایندگی میکرد و حتی گفته میتوانیم که اساساً مقصد اصلی اوستا از «اردوی سورا اناهیتا» ژنی یا ربة النوع رود خانه اکوس بود . اوستا ، ابان یشت یا یشت پنجم خود را سراسر وقف ستایش این ربة النوع کرده . دار مستتر کلمهٔ «اردوی سورا اناهیتا» را «قوهٔ عالی مطهر» ترجمه کرده و میگوید که مقصد از آن سر چشمهٔ طبیعی است بالای کوه «هو کبریا» که از بلندی به ستاره میخورد واز آن به اصطلاح اوستا تمام رودخانه های زمین پایان میشود (۲) در ماخذ جدیدتر اردویسور Ardvisur نام رود خانه شده و اناهیت Anahit ژنی یا ربة النوع آنرا در بر میگیرد . به این ترتیب کلمهٔ «اردوی سورا» از «اناهیتا» جدا شده و «اناهیتا » بحیث ربة النوع آب و رودخانه امور ربة النوع زمین و فراوانی و حاصل خیزی زمین و حتی قوهٔ تا نیث زن و غیره در صفحات باختر در آریانا و خارج سرحدات دوام کرد. (۱) صفحه XLV (٤٥) مقدمه جلد اول مدنیت ایرانی های شرقی در زمانه های قدیم ترجمه انگلیسی داراب دستور «پشوتان سنجانا» (۲) «هو کبریا» یکی از قلل پامیر است .