Page 331

( ٣٠٦ ) معنوی است که پیروان آئین « ویدی » به او داده بودند. بعضی های دیگر میان کلمه « وارونا » و « اهورا » مباینت زیاد نمی بینند حتی مربوط به این مطلب کلمه دیگری هم در « وید » داریم که « آشورا » است و بر مجموع ارباب انواع نورانی تطبیق میشود که در عصر ویدی از ان کلمه « اهورا » عرض وجود کرده است اسم دیگر که در عقاید عصر ویدی و اوستائی کشور ما قابل مقایسه است « میتهرا » و « میترا » است که رب النوع آفتاب میباشد و مفهوم آن در وید و اوستا تغیر نکرده و در تلفظ آن جزئی اختلافی که بعمل آمده عبارت از سقوط ( ه ) است . این اختلاف تلفظ زادهٔ مرور زمانه است چنانچه همین کلمه را اگر تعقیب کنیم می بینیم که در عصر کوشانی تاریخ مملکت ما باز هم کمی بیشتر تغیر کرده و شکل « میرو » بخود گرفته است چنانچه روی مسکوکات کنیشکا و هوویشکا با کمی نرمی و سختی حروف علت و تشدید حروف صدادار بصورت های ذیل تحریر است : Mopo ، Miiopo ، Mippo ، Meipo ، Miypo ( ۱ ) و در ادبیات دری بشکل « مهر » باقی مانده و هنوز هم معنی آن آفتاب است . همین قسم « امشه سپنته » ( ارواح نورانی ) که در اوستا ذکر شده و پیشتر از ان اسم بردیم در وید مقابل خود ادیتا Adityas دارد که دارای عنوان و وظایف اخلاقی جدید شده اند . « دیوا » محض کلمه ئی که در « ودا » ارباب انواع و مخصوصاً ارباب انواع مفید و نورانی را در بر میگرفت در اوستا بصورت « دیو » باقی است و مفهوم آن منقلب شده و بر شیاطین و ارواح خبیث اطلاق میشود و مقابل مفهوم جدید آن در سرود ویدی کلمه راکشار Rakshas موجود است که شیاطین و عناصر مضر را در بر میگرفت . همین قسم میتوان « سوما » و « هوما » ، « اگنی » و « اتار » یعنی مشروب و آتش و دیگر چیزهای این دو دیانت آریانا را بهم مقایسه کرد . (۱) ارباب انواع زوراستری در مسکوکات هندوسیتی ( کوشانی ) تالیف سراورل ستن بمبئی ۱۸۸۸ . ملتفت باید بود که (P) در کلمات مذکور آواز (R) را میدهد .