Page 204

(۱۷۹) « آریانا » قطعه خاکی که آریائی ها در آن ماندند سرزمینی است کهستانی که در میان اراضی پست چار دره خوبی یعنی هامون ودشت فارس ، اوقیانوس و حوضه سند و اراضی هموار جنوب روسیه و حوضه اکسوس شکل فلات مرتفع بخود گرفته که از آن آبهای جاری رود خانه های بزرگ به چار طرف افق جاری است . چوکات آریانای قدیم قراریکه ذکر رفت چیزی است طبیعی که ساختمان و چین خوردگی های خود زمین و جریان رودخانه ها وحوضه های آن معین کرده و یسان تر تمام مورخین کلاسیک آنرا تکرار کرده اند. سرزمین آریانا که بصورت عمومی مرتفع و چشمه خانه رودخانه های گرد افق میباشد در خود پستی و بلندی ها و مظاهر مختلف الشکلی داردوروی هم رفته میتوان گفت که چند تیغه بلند سنگی تقریباً موازی هم از شرق به غرب امتداد یافته و تیغه وسطی بلند ترین و طویل ترین همه است که از گوشه شمال شرق شروع و از وسط فلات آریانا بطرف غرب ممتد میباشد. با این وصف بعلاوه تیغه های فوق الذکر دو گره کهستانی شکل فلات را کامل تر ساخته و آن یکی عبارت از گره سنگی پامیر در گوشه شمال شرق و دیگر گره وسطی است که توده کهستانات مرکزی آریانا را تشکیل میدهد . تیغه های کوهها و قلل توده های که ذکر شد همیشه از برف پوشیده و سفید مینماید. دره ها و دامنه های زیبای آن بهترین ییلاق و مناظر کهستانی جهان را تشکیل داده واخر دامنه ها به حاشیه شمال و غرب وجنوب به تپه ها وجلگه های فراخ و حاصل خیز منتهی میشود . دو توده کهستانی شمال شرق و مرکزی آریانا سرچشمه یکدسته رود خانه های خورد و بزرگی است که به ترتیب از قلل شامخه پر برف به دره های هول انگیز و ازانجا به دامنه های نرم فرود آمده بعد از آبیاری جلگه های داخلی به چهار گوشه افق جریان می یابد و بالاخره جمعی به اوقیانوس هند میریزد ، دسته با آمو به بحیره اورال منتهی میشود و قسمتی به هامون منتهی