Page 983

(۱۹) علامه اقبال شماره (اول) سال دوم زقید و صید نهنگان حکایتی آور مگو که زورق ما روشناس دریا نیست اقبال هر جا درس خودی میدهد تا قوم بدون امداد و اعانت غیری به نیروی سرپنجهٔ محنت قرینش در حصول ترقی ممکنات خارجی خود کوشان گردیده بی نیا زانه بمیدان اقبال پا گذارد چنانچه میگوید : — بمنزلی رسد آن ملتی که خود نگر است ز خاک خویش طلب آتشی که پیدا نیست تجلی دگری در خور تما شا نیست مرید پیر خرا با تیان خود بین شو! نگاه او زعقاب گرسنه تیز تر است ای زاهد ظاهر بین گیرم که خودی فانیست لیکن تو نمی بینی دریا بحباب اندر من فقیر بی نیازم مشربم آینست و بس مومیائی خواستن توان ، شکستن میتوان مثل آئینه مشو محو جمال دگران از دل و دیده فرو شوی خیال دگران آتش از نالهٔ مرغان حرم گیرو بسوز آشیانی که نهادی به نهال دگران تذکرهٔ جمیل (جاوید نامه) که تازه ترین تصنیف و آخرین اثر علامه اقبال است در نظر داشتیم تحت عنوان « تقریظ و انتقاد » بیاوریم ولی نظر بلزوم تذکر آن درین مقاله بی مناسبت نخواهد بود اگر یک نگاه سر سری بآن معطوف شده درقید نگارش بیا ید . جاوید نامه چون چنین نوشتن باید از تنگنای قلم بفراخنای قرطاس بمعرض ظهور آید بعضی مغربیان نابلد اشهب بدلکام خود را در بازیگاه خیال همعنان مشرقیان ندیده حسب تقاضای طبیعت خویش بر مذاهب وملل تاخت می آورند تا دل آما سیدهٔ شان از حرص بر گفتن و افسانه تراشیدن سبکبار گردد . از همینجاست که « دانتی » شاعر مشهور وافسانه نگار ایطالیائی زمینه های افسانهٔ خود را از نوشته های دورهٔ اسلامی اعراب (یعنی از تصانیف شیخ اکبر محی الدین ابن عربی ، ابوالعلای معری و از خود کلام الله شریف) سرقت نموده با شاعر نابینای یونانی (هومر) در تخیلات بهشت وطبقات دوزخ فرورفته است و این سیر جنت و جهنم خود را (دیوائن کامیدی) نام نهاد ، این شاعر بی باک بارهنمائی رهبر نابینای خود براهانت ۱۱۴