Page 984

شماره ( اول ) سال دوم مجلۀ کابل (۲۰) بانی اسلام هم لب کشوده است ، قلم غیرت رقم و كلك ناموس شعار حضرت علامه اقبال در پاسخ وی ( جاویدنامه ) را نوشته بشیوایانان وسخن سنجان حقیقت جو كذب دانتی و حقانیت اسلام را نشان داده و در ضمن فریضۀ انسانیت را ادا نموده است ، علامه موصوف درین کتاب خود بر هیچ مذهب وبانی آن تاخته بلکه از زبان خداوندان باطل اقوام و ارباب انواع قدیم و پیغمبران و پیشوایان ملل تاریخ منور صداقت اندود اسلام و تقدس و برگزیدگی حضرت خیر البشر را بصورتی پیش میکند که خود بخود عالم بشریت تمیز زشت و زیبا را کرده و بیگانه مصدق حقانیت اسلام واقع میگردد . اقبال درینجا نیز از فریضۀ عادی خویش غافل نمانده تازیانه های عبرت را بر مفارق بعضی خوابیدگان ملت خود می نوازد . اقبال در تخیل فلک پیمائی خرد سیر نه افلاک را میکند ، درین سیر بی انتها ئی او رهبر و راهنمایش دانندۀ اسرار حقیقت و بینندۀ غوامض معرفت حضرت مولانا جلال الدین رومی بلخی است که در حقیقت شایان رهبری یک عالم تماشا ئیان روزگار شده میتواند ، اقبال درین سیر و گردش نه افلاک خود قائدین عموم طبقات و مشاهیر تاریخی امم را می بیند که هر یک برای سرزمین خود پیامی و سلامی میرسانند و درین صورت ابواب پند و نصائح را بروی ملت خود بطریق نو و مبتکری میکشاید ، اقبال نام خود را درین اثر زنده رود میگوید ، و بسا جاهای افلاک را از دل خود نام مینهد ، مثلا در قمر یک وادی را « یرغمید » یک بزرگ هندی را « جهان دوست » ( که ترجمۀ و شوامترا است ) میگوید دگر جاها را « طاسین محمد » و « طاسین گوتم » و « طاسین زر دشت » و غیره ، می نامد عناوین را نیز به پیرایۀ غریبی آورده مثلا « نوحۀ ابوجهل در حرم کعبه » وغیره خلاصه جملۀ عالم اسلام و بعضی ملل غربی که اقبال را شناخته اند خدمات پیش بهای او را بدیده تقدیر و تحسین می بینند . ما ، در خاتمه مقال خود را به آخرین غزل اقبال که « پیام اقبال به ملت کهسار » است و درین تازه گی مستقیماً با قطعۀ تصویر اوشان برسم « یادگار » به انجمن ادبی ما اهدا گردیده است بپایان میرسانیم . ۲۰